Onderzoekend handelen in de kinderopvang en het primair onderwijs
Een reis van vertraging
Onderzoekend handelen in 7 stappen
In de kinderopvang en het primair onderwijs komen er elke dag vragen op professionals af. Soms is snel handelen nodig, soms vraagt een vraagstuk juist tijd. Onderzoekend kijken helpt om te vertragen en eerst beter te begrijpen, zodat het handelen uiteindelijk zo goed mogelijk aansluit bij wat een kind nodig heeft.
Onderzoekend handelen in de kinderopvang en het primair onderwijs is een reis waarbij je als professional leert om stil te staan, te luisteren en vragen te stellen. Vanuit verwondering kijk je opnieuw naar het dagelijks handelen. Onderzoekend handelen is daarbij geen doel op zich, maar een manier van werken die ruimte biedt voor groei, betekenis en verbinding.
Dit boek biedt:
- houvast via een roadmap in 7 stappen waarmee je praktijkvragen gestructureerd verkent en tussentijds bijstuurt (cyclisch en flexibel inzetbaar);
- herkenbare casussen uit opvang en (basis)onderwijs, met verdiepende vragen om het handelen en de context scherp te krijgen;
- concreet gereedschap om uitkomsten te delen en te borgen (o.a. data storytelling, infographic en een korte kennisclip).
Van verwondering naar verbetering: de roadmap als onderzoekscyclus
Het boek volgt zeven hoofdstukken langs de roadmap: 1) Sta stil, 2) Communiceren, 3) Waarnemen en begrijpen, 4) Praktijkdialoog, 5) Kijk om je heen, 6) Uitproberen en evalueren, 7) Waarderen. Je werkt toe naar een onderbouwde situatieschets door bewust waar te nemen vanuit meerdere perspectieven, met observeren en interviewen, én door je te verdiepen in theorie en bronnen. Daarna verken je oplossingen en zet je doelgerichte stappen om uit te proberen en te evalueren, met praktijkgerichte kwaliteits- en onderzoeksaanpakken zoals actieonderzoek en de PDSA-cyclus. Reflectie op het eigen handelen (bijv. met het 5G-model) en het zichtbaar maken van wat werkt, helpen om leren en verbetering in het team te verankeren.
Voor wie
Voor (aankomende) pedagogisch professionals, leerkrachten, opleiders en leidinggevenden die willen werken aan duurzame kwaliteitsverbetering en betekenisvol leren. Het boek is ook een inspiratiebron voor teams die samen willen leren en veranderen.
Artikel: Onderzoeksuitkomsten zichtbaar maken in je team
Benieuwd hoe je onderzoeksuitkomsten laat landen in je team? In het artikel ‘Onderzoeksuitkomsten zichtbaar maken in je team’ lees je hoe je opbrengsten uit onderzoek kunt delen met behulp van infographics, data storytelling en kennisclips. Lees meer >
Online masterclass - De kracht van nieuwsgierigheid
Op 25 maart 2026 gaf het lectoraat Goede Onderwijspraktijken van Hogeschool Viaa de masterclas 'De kracht van nieuwsgierigheid'. In deze praktische masterclass staat centraal hoe je vanuit een nieuwsgierige houding werkt in de klas en in de groep. Kijk de masterclass terug >
Voorwoord
Voor je begint: over leiderschap en je eigen stem vinden
Inleiding: de zeven stappen van de roadmap
1 Sta stil
1.1 Inleiding
1.2 Sta stil op de werkvloer
1.3 Luisteren
1.4 Vragen stellen
1.5 Verwonderen, verbinden en versterken
1.6 Tot slot
2 Communiceren
2.1 Inleiding
2.2 Het belang van communicatie
2.3 Communiceren tijdens het onderzoek doen
2.4 Aandacht vragen van collega’s
2.5 Data communiceren, hoe dan?
2.6 Data storytelling
2.7 Data communiceren op een beeldende manier
2.8 Communiceren in de dagelijkse praktijk
2.9 Tot slot
3 Waarnemen en begrijpen
3.1 Inleiding
3.2 Vragen stellen
3.3 Waarnemen
3.4 Begrijpen
3.5 Situatieschets
3.6 Tot slot
4 Praktijkdialoog
4.1 Inleiding
4.2 Doel en bedoeling van een dialoog
4.3 Luisteren als voorwaarde
4.4 Luisteren is moeite doen
4.5 Vier niveaus van luisteren
4.6 Cirkel van invloed en cirkel van betrokkenheid
4.7 Shareholders betrekken bij de onderzoeksvraag
4.8 Tot slot
5 Kijk om je heen
5.1 Inleiding
5.2 Het vraagstuk verkennen
5.3 Sta stil en kijk om je heen
5.4 Doorvragen tijdens de ontdekkingstocht
5.5 Passende oplossingen en acties bij het vraagstuk
5.6 Attributietheorie
5.7 Mogelijke oplossingen in de casus van Guus
5.8 Het 5G-model
5.9 Mogelijke oplossingen in de casus van Lorena
5.10 Tot slot
6 Uitproberen en evalueren
6.1 Inleiding
6.2 Actieonderzoek en waarderend onderzoek
6.3 Uitvoerbaar of niet?
6.4 PDSA-cyclus
6.5 Trial-and-error
6.6 Evalueren en reflecteren
6.7 Observeren
6.8 Het bijhouden van een logboek
6.9 Het 5G-model
6.10 Aangepaste SWOT-analyse
6.11 Tot slot
7 Waarderen
7.1 Inleiding
7.2 Fasen van onderzoek
7.3 Waarderen
7.4 Perspectieven
7.5 Tot slot: waardering voor jou!
Literatuur
Over de auteurs
Index
