Werkboek HIC
High en intensive care in de psychiatrie
High en intensive care in de acute psychiatrie
De zorg voor mensen in een acute psychiatrische crisis vraagt om deskundigheid, nabijheid en zorgvuldige afwegingen, juist wanneer spanning en complexiteit hoog zijn. Sinds de introductie van het HIC-model heeft high en intensive care zich ontwikkeld tot een landelijk gedragen en wetenschappelijk onderbouwde manier van werken binnen de acute psychiatrie. Deze volledig herziene uitgave van het Werkboek HIC bundelt dertien jaar aan praktijkervaring, onderzoek en gezamenlijke reflectie. Het boek biedt actuele handvatten om HIC-zorg verder te verbeteren, met blijvende aandacht voor herstel, eigen regie en het zorgvuldig beperken van verplichte zorg.
Het HIC-model: visie, kernprincipes en evidencebased praktijk
Het Werkboek HIC geeft een samenhangend overzicht van het HIC-model: van visie en kernprincipes tot concrete toepassing in de dagelijkse praktijk. Het beschrijft zowel de ontwikkeling van het model als de actuele evidencebased best practices. Aan bod komen onder meer opname en behandeling, multidisciplinaire samenwerking, inzet van ervaringsdeskundigheid, juridische kaders, bouw en inrichting van de afdeling en de organisatie van HIC-teams. Daarnaast biedt het boek praktische ondersteuning bij implementatie, evaluatie en continue verbetering, met aandacht voor samenwerking binnen het bredere zorgnetwerk en de dilemma’s die daarbij ontstaan.
Voor wie is het Werkboek HIC bedoeld?
Dit werkboek is bedoeld voor alle professionals die betrokken zijn bij HIC-zorg, zoals psychiaters, psychologen, verpleegkundigen, ervaringsdeskundigen, managers en beleidsmakers binnen de acute psychiatrie. Daarnaast is het relevant voor opleiders, auditoren en ketenpartners die werken aan de kwaliteit, samenhang en toekomstbestendigheid van crisiszorg.
Inleiding
Deel 1 De basis
1 Ontwikkeling en essenties van HIC
1.1 Herstelondersteunende zorg en crisisbehandeling
1.1.1 Herstel
1.1.2 Herstelondersteunende zorg
1.1.3 Empowerment en ervaringskennis
1.2 Eigen regie
1.3 Multidisciplinaire crisisbehandeling
1.4 Voorwaarden voor herstelondersteunende zorg op de HIC
1.5 Werken met het HIC-model
1.6 Netwerkzorg en voorkomen van opname op de HIC
1.6.1 Samenwerking tussen HIC en FACT
1.6.2 Samenwerking tussen HIC en IHT
1.6.3 Samenwerking met art
1.6.4 Samenwerken in het sociaal domein en met politie
1.7 De HIC-afdeling
1.7.1 High care (HC)
1.7.2 Intensive care (IC)
1.7.3 Extra beveiligde kamer (EBK)
Deel 2 De praktijk
2 Opname en behandeling
2.1 Doelgroep
2.2 Opnamecriteria
2.3 Opnamedoel en duur van de opname
2.4 De zeven stappen van de opname
2.4.1 Stap 1 – opname voorbereiden
2.4.2 Stap 2 – contact maken en houden
2.4.3 Stap 3 – zorgafstemmingsgesprek (ZAG)
2.4.4 Stap 4 – gestructureerde risicotaxatie en vroege signalering
2.4.5 Stap 5 – psychiatrisch onderzoek, inclusief heteroanamnese
2.4.6 Stap 6 – somatisch onderzoek
2.4.7 Stap 7 – zorgplan opstellen (binnen 24 uur) en evalueren
2.5 Behandelmodules
2.5.1 Psychiatrische behandeling en farmacotherapie
2.5.2 Somatische behandeling
2.5.3 Structureel informeren
2.5.4 Psychologische behandeling
2.5.5 Traumabehandeling
2.5.6 Groepsbehandeling en wederzijdse steun
2.5.7 Geïntegreerde verslavingsbehandeling
2.5.8 HIC-behandeling bij een licht verstandelijke beperking
2.5.9 Vaktherapie, activiteitenbegeleiding en beweging
2.6 Digibord
2.7 Ontslag van de HIC
Casus: herstel begint met contact
3 Interventies op de HIC
Het Safewards-model
3.1 Bejegening: contact maken en houden
3.1.1 Eerste contact: relatieopbouw
3.1.2 Gastvrije bejegening
3.1.3 Crisisontwikkeling, vroegsignalering en de-escalatie
3.1.4 Signaleringsplannen
3.1.5 Gestructureerde risicotaxatie
3.1.6 Stimuleren van positieve groepsdynamiek
3.2 Bemensing: intensieve begeleiding
3.2.1 Urgentie van intensieve begeleiding
3.2.2 Doelstellingen van intensieve begeleiding
3.2.3 Contra-indicaties voor intensieve begeleiding
3.2.4 Intensieve begeleiding
3.2.5 Wie voert intensieve begeleiding uit?
3.2.6 Competenties voor het verrichten van intensieve begeleiding
3.3 Behuizing: verschillende omgevingen
3.3.1 Intensivering op een HC
3.3.2 Intensivering naar de comfortroom op de HC
3.3.3 Intensivering naar de IC
3.3.4 Intensivering naar een EBK
4 Verplichte zorg
4.1 WVGGZ
4.2 Verplichte zorg op de HIC
4.3 Motiveren tot passende behandeling
4.4 Registreren van verplichte zorg
4.5 Reflectie en evaluatie bij verplichte zorg
4.5.1 Reflectie met de patiënt
4.5.2 Patiënttevredenheid
4.5.3 Reflectie binnen het team
4.5.4 Nabespreking en evaluatie na escalaties
4.5.5 Intervisie en moreel beraad
4.5.6 Reflectie op organisatieniveau
4.6 Interne en externe consultatie
5 Bouwkundige aspecten: focus op een gezonde omgeving
5.1 Healing environment
5.2 Spelen met ruimte
5.2.1 Essentiële ruimten
5.3 Inrichting van de IC
5.4 Inrichting van de EBK
5.5 Domotica
Deel 3 De organisatie
6 Professionaliteit en samenwerking
6.1 Bedrijfsvoering op de HIC
6.1.1 Opnamecapaciteit
6.1.2 Personele inzet en deskundigheid
6.1.3 Bouwkundige faciliteiten
6.1.4 Veiligheid en kwaliteit
6.1.5 Lerende organisatie
6.1.6 Leiderschap
6.2 Samen bouwen aan een krachtig HIC-team
6.2.1 Kwaliteit en samenstelling
6.2.2 Investeren in team en werkomgeving
6.2.3 Doelgerichte opnames en samenwerking
6.2.4 Multidisciplinaire samenwerking
6.2.5 Leiderschap en cultuur
6.2.6 Waardering en ontwikkeling
6.3 Team
6.4 Ervaringsdeskundigen
6.5 Competenties
6.5.1 Kennis
6.5.2 Vaardigheden
6.5.3 Kernkwaliteiten
6.6 Scholing
6.7 Samenwerking
6.8 Samenwerking in de organisatie
6.9 Samenwerking met andere instellingen
7 Implementatie en borging
7.1 Cultuur, structuur en werkwijzen
7.2 Cultuurverandering in de praktijk
7.2.1 Van beheersen naar contact
7.2.2 Van reactief naar proactief
7.2.3 Samen in de triade
7.3 PDCA-cyclus
7.4 HIC-monitor en audits
7.5 Onderzoek
7.6 Aanbevelingen voor de implementatie van het HIC-model
7.7 HIC in andere settings
Literatuur
Afkortingenlijst
Personalia
Met dank aan
