Kennisgericht of ontwerpgericht: welke aanpak past bij jouw vraag?

Niet elke praktijkvraag vraagt om dezelfde aanpak. Soms wil je begrijpen wat er speelt. Je wilt een situatie in kaart brengen, professionele keuzes beter onderbouwen of met collega's tot een gemeenschappelijke taal komen. Soms weet je al dat er iets moet veranderen en wil je aan de slag met het ontwerpen van praktische oplossingen, om deze vervolgens uit te proberen en bij te stellen totdat ze werken. De nieuwe edities van Praktijkonderzoek in de school en Praktijkonderzoek in zorg en welzijn maken dit onderscheid expliciet en geven je duidelijke handvatten.

Twee cycli, twee accenten

De methode werkt met twee samenhangende cycli: een onderzoekscyclus en een innovatiecyclus. In de onderzoekscyclus verdiep je je in theorie en praktijk om tot inzichten en besluiten te komen. In de innovatiefase grijp je in: je ontwerpt een oplossing en test die in de praktijk. Afhankelijk van je vraag doorloop je alleen de onderzoekscyclus of beide cycli.

Bij een kennisgerichte route gaat het om begrijpen en onderbouwen. Je onderzoekt de verschillen en overeenkomsten in denkbeelden van mensen over bepaalde begrippen, je brengt een doelgroep, thema of praktijksituatie in kaart, vergelijkt praktijken, evalueert een aanpak, of onderzoekt oorzaken en gevolgen. Het resulteert in inzicht en biedt daarmee een stevigere basis voor professionele keuzes.

Bij een ontwerpgerichte route gaat het om veranderen en verbeteren. Je start met verkennen en verdiepen, maar het accent ligt op de innovatiefase waarin je ontwerpt, test, evalueert en bijstelt. Die cyclus doorloop je zo vaak als nodig, net zolang totdat je ontwerp werkt in de praktijk.

Kortcyclisch: sneller leren, sneller handelen

Beide routes kunnen kortcyclisch worden uitgevoerd en dat is precies wat veel professionals (in opleiding) nodig hebben. Bij kennisgericht praktijkonderzoek betekent dit dat je de onderzoekscyclus herhaalt en je vragen tussentijds aanscherpt op basis van wat je leert. Bij ontwerpgericht praktijkonderzoek werk je snel toe naar een eerste prototype, dat je direct in de praktijk test. Zo leer je niet alleen over je oplossing, maar ook over het probleem zelf. De evaluatie vormt daarbij het belangrijkste leermoment. De innovatie die je uiteindelijk oplevert, is dan ook vooral op die opbrengsten gebaseerd.

Het resultaat is een methode die past bij de realiteit van de beroepspraktijk: iteratief, flexibel en direct bruikbaar.