Van AI-proof naar AI-ready onderwijs
Sinds de komst van ChatGPT zoeken veel scholen naar manieren om hun onderwijs AI-proof te maken. Ze experimenteren met andere toetsvormen, scherpen regels aan en discussiëren over beleid. Begrijpelijk, vinden Barend Last en Thijmen Sprakel. Toch ligt het belangrijkste vraagstuk volgens hen inmiddels ergens anders. Hoe je AI zoveel mogelijk beperkt is wat hen betreft achterhaald. Hoe leer je leerlingen en studenten er bewust mee omgaan? Dáár gaat het om. In Chatten met Napoleon 3.0 noemen de auteurs dat AI-ready onderwijs.
AI gaat niet meer weg
De auteurs zijn nuchter over de impact van AI. Generatieve AI verandert het onderwijs niet van de ene op de andere dag. Een tijdelijke hype is het ook niet. Leerlingen en studenten gebruiken AI inmiddels om teksten samen te vatten, uitleg te krijgen, ideeën te genereren of feedback te vragen. Buiten school zullen ze die technologie straks ook tegenkomen in vervolgstudie en werk.
Dat vraagt om een andere benadering. Hoe voorkom je ongewenst gebruik? Daar blijven scholen vaak in hangen, terwijl het juist gaat om wat verantwoord gebruik betekent. AI-ready onderwijs gaat daarom over professioneel oordeel, niet over het dichttimmeren van opdrachten. Wanneer helpt AI echt en wanneer niet? Hoe controleer je output? Welke verantwoordelijkheid houd je als leerling of student zelf?
‘Leerlingen en studenten moeten leren werken mét AI én leren kijken náár AI’ is een terugkerende gedachte in het boek.
AI-geletterdheid is meer dan techniek
Volgens Last en Sprakel is AI-geletterdheid veel breder dan technische vaardigheid alleen. Leerlingen en studenten moeten doorhebben dat AI-systemen niet neutraal zijn. Generatieve AI voorspelt wat waarschijnlijk past bij een vraag. De output klinkt daardoor soms overtuigend, terwijl de informatie onvolledig, onjuist of gekleurd is.
Dat vraagt om vaardigheden als:
- Output beoordelen
- Bronnen controleren
- Aannames herkennen
- Transparant omgaan met AI-gebruik
- Uitleggen waarom je bepaalde keuzes maakt
Daar blijft onderwijs onmisbaar. Technologie neemt misschien werk uit handen. De verantwoordelijkheid om informatie te wegen en betekenis te geven blijft bij de mens.
De rol van de docent verschuift
AI verandert ook de rol van docenten. De docent wordt niet vervangen door AI, maar de accenten verschuiven wel. Waar kennis vroeger schaarser was, hebben leerlingen en studenten nu voortdurend toegang tot uitleg, samenvattingen en gegenereerde voorbeelden. Dat was al zo bij de opkomst van het internet, maar nu met AI raakt het in een stroomversnelling. Daardoor worden begeleiding, feedback en duiding belangrijker.
Dat zie je bijvoorbeeld bij schrijfonderwijs. AI helpt bij brainstormen of structureren. Het denken over inhoud, argumentatie en geloofwaardigheid blijft idealiter bij de leerling. Wat wil je eigenlijk zeggen? En klopt wat er staat? Kun je verantwoordelijkheid nemen voor elke claim?
Volgens Last en Sprakel maakt een technologie als AI paradoxaal genoeg de menselijke kant van onderwijs uiteindelijk groter in plaats van kleiner.
Van losse experimenten naar schoolvisie
Op veel scholen zijn inmiddels enthousiaste voorlopers actief. Docenten experimenteren met chatbots, ontwikkelen nieuwe opdrachten of zoeken manieren om AI verantwoord in te zetten. Die experimenteerruimte vinden Last en Sprakel belangrijk. Ze waarschuwen er wel voor om AI als hobby van enkele voorlopers te blijven zien.
Zodra AI structureel onderdeel wordt van onderwijs, wat in feite reeds impliciet gebeurt, worden bredere vragen prangender. Welke vaardigheden vinden we belangrijk? Wanneer is AI-gebruik wenselijk? Hoe stemmen we het curriculum af op wat de maatschappij van ons vraagt?
Dat vraagt om gezamenlijke gesprekken binnen scholen. Tussen vakdocenten, schoolleiders en ondersteuners. AI-ready onderwijs ontstaat vanuit een gedeelde visie op leren en ontwikkelen.
Nieuwsgierig én behoedzaam
Opvallend in Chatten met Napoleon 3.0 is de balans die de auteurs zoeken. Het boek vervalt nergens in doemdenken en evenmin in technologiehype. AI biedt kansen voor feedback, differentiatie en ondersteuning. Natuurlijk. Tegelijk roept het vragen op over afhankelijkheid, bias, privacy en beoordeling. Daarom pleiten Last en Sprakel voor een houding van nieuwsgierigheid én behoedzaamheid.
Daarmee verschuift uiteindelijk waar het in het onderwijs om draait. Van het oude bewaken, naar het nieuwe laten landen. Die wisselwerking, gekoppeld aan onze pedagogische opdracht, is waar het werk ligt.
Meer weten?
