Denken over zorg en hulpverlenen (2e editie)
Eerder bekend als 'Kan ik daar wat aan doen?' - Nu herzien!
Doen we nog het juiste?
Sociale professionals laveren tussen beleid en praktijk, waar regels en menselijke maat geregeld schuren. Nu het sociale domein razendsnel verandert, de werkdruk hoog is en de waan van de dag overheerst, groeit de noodzaak tot reflectie: doen we nog het juiste? Hoe verhouden we ons als professional tot al die veranderingen? En wat verstaan we eigenlijk onder goede zorg – hoe werd daar vroeger over gedacht en wat betekent dat nu?
Denken over zorg en hulpverlenen nodigt uit om precies bij die vragen stil te staan. Het laat zien hoe zorg en welzijn naar elkaar toegroeien en wat dat betekent voor de kern van het beroep. Waar deskundigheid en neutraliteit lang vanzelfsprekend leken, verschuift de nadruk naar nabijheid, samenwerking, empowerment en inclusie. De sociaal professional is niet alleen uitvoerder, maar ook verbinder, facilitator en kritisch denker.
De kracht van deze uitgave zit in de koppeling van scherpe analyse aan toepasbare praktijk. Filosofische inzichten en historische perspectieven worden verbonden met herkenbare casussen; oefenvormen helpen aannames te onderzoeken, keuzes expliciet te maken en verantwoordelijkheid te nemen voor het eigen handelen. Zo vinden (aankomend) professionals houvast in een complexe werkelijkheid. Zonder hun kompas te verliezen.
Online leeromgeving
Op het online platform Boom Academie vind je de theorie uit dit boek, aangevuld met uitgewerkte begrippen, opdrachten, filmmateriaal en verwijzingen naar websites.
Voor wie
Denken over zorg en hulpverlenen is bedoeld voor studenten in het sociaal domein en praktijkprofessionals die zich bezighouden met de inrichting en verantwoording van zorg- en hulpverlening.
Ten geleide
Voorwoord
Inleiding
1 Helpen we elkaar uit eigenbelang?
1.1 Inleiding
1.2 Intenties en goede bedoelingen
1.3 Zelfzuchtige dieren
1.3.1 Homo homini lupus: Thomas Hobbes
1.3.2 Gedreven door eigenbelang: Charles Darwin en Richard Dawkins
1.3.3 Onbewuste driften: Sigmund Freud
1.3.4 Wedijver in goedgeefsheid
1.3.5 Helpen uit welbegrepen eigenbelang
1.3.6 Zijn we dan allemaal egoïsten?
1.4 Sociale dieren
1.4.1 Wederzijds dienstbetoon
1.4.2 De mens heeft een natuurlijke afkeer van lijden: Jean-Jacques Rousseau
1.4.3 De mens is een maatschappelijk wezen
1.4.4 De sociale breinhypothese
1.4.5 Vraagverlegenheid en handelingsverlegenheid
1.5 De zelfzorg van de Grieken
1.5.1 Zelfkennis
1.5.2 Zelfzorg is een intrinsiek doel
1.6 Conclusie
2 Ben ik mijn broeders hoeder? De zorg voor armen vanuit historisch, cultureel en religieus perspectief
2.1 Inleiding
2.1.1 De sociale moraal, filantropia, caritas en liefdadigheid
2.1.2 Religies
2.2 Armenzorg in het oude Egypte (vanaf 3300 v.Chr.)
2.3 Armenzorg in het oude Griekenland (500-300 v.Chr.)
2.4 Armenzorg binnen de religies
2.4.1 Het jodendom
2.4.2 Het christendom
2.4.3 De islam
2.5 Waar staan we nu?
2.6 Armoede: toen en nu
2.7 Conclusie
3 Zorgend zijn wij in de wereld
3.1 Inleiding
3.2 Zorgend zijn wij in de wereld: Martin Heidegger
3.2.1 Hoe is de mens?
3.2.2 Zorg en leven gaan hand in hand
3.3 De deugdethiek van Aristoteles
3.3.1 Gelukkig zijn is ‘gelukt’ zijn
3.3.2 Soorten deugden
3.3.3 Hoe word ik gelukkig?
3.3.4 Kan een dief moedig zijn?
3.3.5 Praktische wijsheid
3.4 Zorgethiek
3.4.1 Kohlbergs onderzoek naar de morele ontwikkeling van kinderen
3.4.2 De vier fasen van het zorgen: Joan Tronto
3.4.3 De zorgdeugden
3.4.4 De politieke dimensie van het zorgen
3.5 De filosoof met de hamer: Friedrich Nietzsche
3.5.1 De slavenmoraal
3.5.2 Omkering van alle waarden
3.5.3 Worden wie je bent
3.5.4 De heersende moraal
3.6 Andere 'zorgdeugden'
3.6.1 Integriteit
3.6.2 Moed
3.7 Conclusie
4 Moet ik daar wat aan doen? Normatief-ethische theorieën
4.1 Inleiding
4.1.1 Waarden en normen, moraal en ethiek
4.1.2 De goede wil
4.2 Normatief-ethische theorieën
4.2.1 Ethisch relativisme
4.2.2 Egoïsme: help alleen als je er zelf beter van wordt
4.2.3 Legalisme: de wet verplicht je een mens in nood te helpen
4.2.4 Utilisme: help de grootst mogelijke groep
4.2.5 Kantiaanse plichtethiek: de ander helpen is redelijk en daarom je plicht
4.2.6 Peter Singer: alle beetjes helpen, daarom moet je helpen als je kunt
4.3 Wat moet je nu kiezen?
4.3.1 Het existentialisme: je móét kiezen, of je nu wilt of niet
4.3.2 Oneindige vrijheid betekent ook oneindige verantwoordelijkheid
4.4 Conclusie
5 Bijzondere vermogens. Opmerkzaamheid, aandacht, empathie en compassie
5.1 Inleiding
5.2 Waarnemen: ik zie, ik zie wat jij niet ziet…
5.3 Het paradigma bepaalt wat je opmerkt
5.3.1 ‘Normaal’ is abnormaal geworden
5.3.2 Macht is weten: normaliseringspraktijken
5.4 Waar staan we nu?
5.5 Echt contact
5.6 Aandacht voor aandacht
5.6.1 Aandacht als bewuste en onbewuste activiteit
5.6.2 De speciale aandacht van de fenomenologie
5.6.3 Dezelfde casus vanuit twee perspectieven
5.7 Empathie
5.7.1 Bodymapping, emotionele aanstekelijkheidenspiegelneuronen
5.7.2 Het invoelend brein
5.7.3 Empathie in gradaties
5.8 Compassie
5.8.1 Compassie is een emotie
5.8.2 Eigen schuld, dikke bult?
5.8.3 Compassie met daders?
5.9 Conclusie
6 Kan ík daar wat aan doen?
6.1 Inleiding
6.2 Het appel van de ander: Emmanuel Levinas
6.2.1 Genietend zijn wij in de wereld
6.2.2 Geen schuld, toch verantwoordelijk
6.2.3 Het egoïsme voorbij
6.3 Verschillende betekenissen van verantwoordelijkheid
6.4 Vrije wil als noodzakelijke voorwaarde voor verantwoordelijkheid?
6.4.1 Vrijwillige en onvrijwillige handelingen
6.4.2 Is de vrije wil een illusie?
6.4.3 Geen vrije wil, nou en?
6.4.4 Voor rede vatbaar zijn en verantwoordelijkheid
6.5 Verantwoordelijkheid binnen sociale praktijken
6.5.1 Verantwoordelijkheid van zorgprofessionals
6.5.2 Wanneer ben je niet verantwoordelijk?
6.5.3 Het afschuiven van de verantwoordelijkheid
6.6 Conclusie
7 Hoe wil ik leven bepaal ik zelf, toch? Positieve en negatieve vrijheid en het autonomievraagstuk
7.1 Inleiding
7.2 De kernwaarden van sociale professionals
7.3 De capabilitybenadering: mogelijkheden scheppen
7.4 Grenzen aan zelfbepaling: positieve en negatieve vrijheid
7.4.1 Negatieve vrijheid
7.4.2 Positieve vrijheid
7.4.3 Respect voor autonomie en zorg voor de ander
7.4.4 Ingrijpen of niet? Eerste probleemverkenning
7.5 Wie ben ik?
7.5.1 Ons authentieke zelf
7.5.2 Cultuur en identiteit
7.5.3 Ik ben de rollen die ik speel
7.6 Ingrijpen of niet? Tweede probleemverkenning
7.7 Ben ik wie ik was?
7.7.1 Het ‘ik’ is de ‘instantie die hier nu spreekt’
7.7.2 Het zelf is een narratief
7.7.3 Wie ik ben, blijkt uit mijn keuzes
7.8 Ingrijpen of niet? Derde probleemverkenning
7.8.1 Wat maakt iemand gelukkig?
7.8.2 Zo veel mogelijk perspectieven
7.9 Conclusie
8 Behoeften (h)erkennen
8.1 Inleiding
8.2 Behoefte als ‘het ervaren van een tekort’
8.3 Behoeften als ‘needs’
8.3.1 De behoeftepiramide van Maslow
8.4 Behoefte als kracht
8.4.1 Eros bij Freud
8.5 Radicale behoeften
8.6 Valse behoeften
8.7 Behoeften herkennen in de praktijk: twee experts aan het woord
8.7.1 Universele behoeften en strategieën
8.8 Intermezzo
8.9 Erkenning
8.9.1 Gezien worden: iemand zijn
8.9.2 Liefde
8.9.3 Respect
8.9.4 Sociale waardering
8.9.5 Het belang van erkenning
8.10 Conclusie
9 Elkaar begrijpen in een betekenisvolle wereld
9.1 Inleiding
9.2 Taal en betekenis
9.3 Taalspelen
9.3.1 Gebeurtenissen zijn onvoorspelbaar
9.3.2 Betekenis is intersubjectief
9.3.3 Conflicten en geschillen
9.3.4 Dissensus of consensus?
9.4 Elkaar begrijpen in de multiculturele samenleving
9.4.1 Het zijn niet culturen, maar mensen die elkaar niet begrijpen
9.4.2 Het belang van de interactie
9.5 Taalgebruiken in een betekenisvolle wereld
9.5.1 De politiek van gelijkwaardigheid en verschil
9.6 Communicatief handelen
9.6.1 De drie geldigheidsclaims
9.6.2 Communicatieve rationaliteit
9.6.3 Strategisch handelen
9.6.4 Instrumentele rationaliteit
9.6.5 De kolonisatie van de leefwereld
9.7 De machtsvrije dialoog
9.7.1 Geen consensus maar juist de strijd omarmen
9.7.2 Moreel beraad
9.8 Conclusie
10 Van liefdadigheid naar rechtvaardigheid
10.1 Inleiding
10.2 Het politieke klimaat: het ontstaan van de democratische rechtsstaat
10.2.1 De legitimatie van de minimale staat
10.2.2 Liefdadigheid in plaats van rechtvaardigheid
10.3 Het politieke klimaat na WO I: het begin van de sociaaldemocratie
10.3.1 De legitimatie van een maximale staat: het communisme van
Karl Marx
10.3.2 Sociaal werk als onmaatschappelijkheidsbestrijding
10.4 Het politieke klimaat na WO II (1945-1970)
10.4.1 De legitimering van de zorgende staat
10.4.2 Methodisch handelen gefundeerd door sociale wetenschappen
10.5 De staat in crisis (1970-1990)
10.5.1 Legitimatie van de rechtvaardige staat: John Rawls
10.5.2 Sociale professionals dragen bij aan de emancipatie
10.5.3 Disciplineringstechnieken herkennen
10.6 Het politieke klimaat: de BV Nederland
10.6.1 Legitimatie van de neoliberale staat: Robert Nozick
10.6.2 U vraagt, wij draaien: verzakelijking van de zorg
10.7 Conclusie
11 Doen we het goed(e)? De praktische wijsheid van sociale professionals
11.1 Inleiding
11.2 Ontwaken uit de neoliberale droom
11.2.1 Populisten aan de macht
11.2.2 Niet-nagekomen beloften
11.3 De participatiesamenleving, wie kan daar nu tegen zijn?
11.3.1 Participatieverwarring
11.3.2 Uitsluiting door insluiting
11.3.3 Uitsluiting door regels
11.4 Kernwaarden van sociale professionals
11.4.1 Beroepscodes en definities
11.4.2 De verscheurdheid van sociale professionals
11.5 Kan ik daar wat aan doen?
11.5.1 De handelende professional
11.5.2 De handelende professional
11.5.3 Gedeelde in plaats van verdeelde verantwoordelijkheid
11.6 Kwaliteiten van sociale professionals
11.6.1 Denken als noodzakelijke voorwaarde voor het handelen
11.6.2 Sociale reflexiviteit: denken in contact
11.7 Conclusie
Literatuurlijst
Over de auteur
Index
Lesmateriaal op maat
Denken over zorg en hulpverlenen is beschikbaar via Boom Academie: een online leeromgeving waarin studenten kunnen studeren, trainen en toetsen. De mogelijkheden op een rij:
- Stel zelf een lespakket samen, eventueel aangevuld met hoofdstukken uit andere Boom-titels;
- Upload eigen lesmateriaal – van PowerPoints tot video's;
- Volg realtime de voortgang en resultaten van je studenten;
- Kies zelf de looptijd van de licentie: van 6 tot 48 maanden;
- Studenten betalen alleen voor de modules die jij hebt geselecteerd.
Docentmateriaal
Docenten krijgen met een aparte activeringscode toegang tot de docentomgeving op boomdocent.nl, met ondersteunend materiaal dat aansluit bij deze editie.
Docentexemplaar
Gebruik je dit lesmateriaal al in je onderwijs en is het voorgeschreven aan je studenten? Vraag dan kosteloos een gebruikersexemplaar aan via advies@boom.nl.
Wordt het materiaal nog niet voorgeschreven en wil je het beoordelen? Vraag dan een beoordelingsexemplaar aan. Dat kan in de widget bovenaan deze productpagina. Om een aanvraag te kunnen doen moet je eerst inloggen met je boomaccount.
Vragen of advies?
Meer weten over deze editie of welke andere leermiddelen aansluiten bij jouw curriculum? Onze educatief adviseur denkt graag met je mee. Neem contact op via advies@boom.nl.
Ook Interessant
