Politieke en sociale filosofie

In een meeslepende en compromisloze stijl onderzoekt Schinkel hoe de Aarde is gereduceerd tot grondstof en afvalput. Tegenover die diluviale politiek plaatst hij een revolutionaire politieke theologie, waarin toekomstige generaties en andere levensvormen politieke betekenis krijgen. Representatieve democratie moet ook de prepresentatie van toekomstig leven zijn. Een democratie die vernietiging niet beheert, maar tegenhoudt, en die goede relaties op en met de Aarde tot stand brengt, relaties waarvoor God de kortste en krachtigste naam is.

In Neem de tijd onderzoekt Beeckman ideeën over tijd en vooruitgang. Het idee van ‘het einde van de geschiedenis’ leidde tot depolitisering, technocratie en het gevoel dat er geen alternatief meer mogelijk is. In gesprek met denkers als Hannah Arendt, Susan Sontag en Marcel Gauchet laat Beeckman overtuigend zien waarom politiek juist een open toekomst nodig heeft: een toekomst die niet vastligt, maar voorstelbaar en gedeeld blijft. Want zonder toekomst verliest de democratie haar adem. 

Niets lijkt zo persoonlijk als hoe we ons voelen. Toch draaien veel maatschappelijke discussies uiteindelijk om emoties: van de angst voor migranten tot de woede over oorlogen. Emoties brengen iets teweeg in de wereld. Ze kunnen discrimineren of emanciperen, en bestaande ongelijkheden versterken of doorbreken. 

Een indringend en actueel boek over controle, vrijheid en de vraag wat het betekent om mens te blijven in een wereld van systemen van de spraakmakende Duitse socioloog Hartmut Rosa.

Macht en menselijke natuur (1931) is het belangrijkste politiekfilosofische werk van de Duitse denker Helmuth Plessner (1892-1985). Geschreven in de nadagen van de Weimarrepubliek, biedt het boek een indringende analyse van de bedreigingen waarmee een jonge democratische rechtsstaat geconfronteerd wordt.

De Italiaanse marxist Antonio Gramsci (1891-1937) was de belangrijkste stem van verzet tijdens het Italiaanse fascisme. Het regime van Benito Mussolini probeerde hem monddood te maken en zette hem jarenlang achter de tralies. Gramsci liet zich niet het zwijgen opleggen en schreef in de gevangenis een baanbrekende reeks notities over filosofie, politiek en cultuur die nog altijd actueel zijn.

In De neutrale staat ontleedt Paul Frissen de revolutionaire tijdgeest waarin populistisch rechts en activistisch links elkaar bestrijden, maar tegelijk opvallend veel op elkaar lijken. 

Met humor en een scherp oog voor paradoxen schrijft Ten Bos over samenleven in een wereld die steeds individualistischer wordt. Solidariteit is een prikkelend en troostrijk essay over wat mensen – en misschien zelfs alle levende wezens – met elkaar verbindt. Een boek dat laat voelen wat we vaak vergeten: dat we allemaal drijven in dezelfde rivier.

In een moedige zoektocht naar zelfkennis leidt Tinneke Beeckman de lezer langs de grootste geesten uit de filosofie en wereldliteratuur: van Socrates, Hannah Arendt en Albert Camus tot Marcel Proust en Virginia Woolf. Vertrekkend vanuit persoonlijke vragen ontdekt ze hoe hun ideeën je blik op jezelf en het leven kunnen verrijken. Beeckman wekt klassieke denkers tot leven en laat overtuigend zien hoe de filosofie juist vandaag de dag van grote waarde kan zijn.

Filosofische verkenning van vrouwen die zich vermommen, overdrijven of liegen – en daarmee de samenleving een spiegel voorhouden. Waarom roept vrouwelijke misleiding zo’n afkeer op, en tegelijkertijd zoveel nieuwsgierigheid? D’Haese laat zien dat dit bedrog niet alleen een vorm van moreel falen is, maar dat het ons ook een spiegel van onze tijdgeest kan voorhouden.

In De leeuw en de eenhoorn verbindt Orwell op weergaloze wijze grote politiek-filosofische vragen met kleine alledaagse dingen als de Britse liefde voor bloemen, voetbal en postzegels verzamelen. Een kritische en tegelijk tedere analyse van zijn land, met memorabele oneliners. Dit filosofische kleinood is uiterst actueel door alle debatten over nationale identiteit.

Tegen de achtergrond van klimaatverandering, digitale ontwrichting en toenemende ongelijkheid pleit de Kameroense filosoof Achille Mbembe voor een fundamentele herziening van onze plaats binnen het wereldwijde ecosysteem. Hij roept op tot een nieuwe planetaire bewustwording: een manier van denken en leven die de aarde erkent als gedeelde ruimte en als fundament voor een gemeenschappelijke toekomst.

Kritiek van de zwarte rede is een belangwekkende reflectie op hoe we vandaag de dag moeten denken over slavernij, racisme, gelijkheid en ongelijkheid. Achille Mbembe beschrijft de geschiedenis van de slavernij als product van het mondiale kapitalisme. 

In dit veelgeprezen werk ontwikkelt Achille Mbembe een bepalend concept in zijn denken, ‘necropolitiek’: de macht om te beslissen wie mag leven en wie sterft. Het begrip biedt een ingang om de bredere mechanismen van uitsluiting en politieke onderdrukking te analyseren. Zo onderzoekt Mbembe hoe deze dodelijke politiek zich uitstrekt naar migratie en grenscontroles.