Psychiatrisch onderzoek

Conatieve functies hebben betrekking op de praxis, de executieve functies, de psychomotoriek, de motivatie, de wil en het gedrag. Stoornissen in deze functies kunnen zich op uiteenlopende manieren manifesteren en vormen een belangrijk onderdeel van het psychiatrisch onderzoek. Toch zijn ze in de dagelijkse praktijk niet altijd eenvoudig te herkennen of te beschrijven. 

In deze openingslezing geeft Michiel Hengeveld een overzicht van de conatieve functies zoals beschreven in het Handboek psychiatrisch onderzoek. Hij bespreekt de belangrijkste begrippen en laat zien hoe stoornissen in de conatieve functies zich kunnen uiten tijdens het psychiatrisch onderzoek. Daarbij staat de vraag centraal welke observaties relevant zijn, hoe deze systematisch onderzocht kunnen worden en hoe ze zorgvuldig worden vastgelegd in de status mentalis. 

Deze presentatie vormt de inhoudelijke basis voor de rest van het symposium, waarin verschillende aspecten van de conatieve functies verder worden uitgediept aan de hand van klinische voorbeelden en praktijkgerichte lezingen. 

Katatonie is een indrukwekkend maar vaak onderkend syndroom dat zich kan voordoen bij uiteenlopende psychiatrische en somatische aandoeningen. Hoewel de klassieke presentatie vaak herkenbaar is, blijven subtielere vormen in de dagelijkse praktijk regelmatig onopgemerkt. Juist daarom is zorgvuldige observatie tijdens het psychiatrisch onderzoek van groot belang. 

In deze lezing staat de klinische presentatie van katatonie centraal. Aan de hand van praktijkvoorbeelden wordt ingegaan op de verschillende verschijningsvormen, zoals mutisme, stupor, katalepsie, negativisme, stereotypieën en agitatie. Daarnaast wordt besproken hoe katatone verschijnselen systematisch kunnen worden onderzocht, welke differentiaaldiagnostische overwegingen belangrijk zijn en hoe deze bevindingen helder kunnen worden beschreven binnen de status mentalis. 

Negatieve symptomen bij psychose worden vaak beschreven in termen van apathie, initiatiefverlies en verminderde motivatie. Maar wat betekenen deze begrippen concreet in de klinische praktijk? 

Negatieve symptomen vormen een kerncomponent van psychotische stoornissen en zijn sterk geassocieerd met beperkingen in functioneren en langetermijnuitkomst. In deze lezing wordt besproken hoe negatieve symptomen zich manifesteren in gedrag en interactie. Ook komt het onderscheid tussen primaire en secundaire negatieve symptomen aan bod, met aandacht voor de klinische relevantie en voor de beperkingen om dit onderscheid te maken. Daarnaast wordt ingegaan op hoe negatieve symptomen systematisch en valide beschreven kunnen worden binnen het psychiatrisch onderzoek en de status mentalis.

Executieve functies spelen een centrale rol in doelgericht gedrag, initiatief en controle. Stoornissen hierin kunnen zich uiten in verschijnselen zoals inertie, perseveratie, verminderde responsinhibitie of problemen in sequentieel handelen. 

Maar hoe herken je deze stoornissen in de klinische praktijk? Wat zie je daadwerkelijk aan het gedrag van een patiënt, en hoe kun je dit binnen het psychiatrisch onderzoek systematisch beoordelen?

In deze lezing wordt ingegaan op de klinische presentatie van executieve functiestoornissen, met aandacht voor observatie, uitvragen en eenvoudige manieren van testen binnen de status mentalis. De nadruk ligt op het vertalen van neuropsychiatrische kennis naar de dagelijkse praktijk van het psychiatrisch onderzoek.