Design doing: eerst doen, dan willen weten

‘Ik geloof heel erg in dingen uitproberen’, vertelt Wendy. ‘Eigenlijk deed ik dat al voordat ik kennismaakte met design doing. Maar Guido gaf woorden aan iets wat ik intuïtief al voelde.’

Kortsluiting in mijn hoofd

Wendy Giesberts lacht als ze terugdenkt aan haar masteropleiding. Haar eindproduct zat al twee jaar in haar hoofd. Ze zou een digitaal spel ontwikkelen voor haar studenten, om cabinevaardigheden te ontwikkelen en te stimuleren. Alles leek helder. Tot Guido Stompff tijdens de les zei: 'Je kunt pas iets ontwerpen als je weet wat je wilt testen. ‘Dat zorgde voor kortsluiting in mijn hoofd, en niet alleen bij mij maar ook bij mijn mede-studenten. We hadden allemaal al bedacht wat we gingen maken. Ik wist zeker dat ik een digitaal spel zou ontwikkelen. Toen besefte ik hoe snel je geneigd bent om direct oplossingen te bedenken.’ Zonder te bedenken wat ga ik dan precies testen, bij wie, waarop en hoe?

Jezelf vrijheid gunnen

‘Daarbij moet je ook juist iets doen. Je moet jezelf de vrijheid gunnen om al in een heel vroeg stadium te gaan testen. Ik ben inmiddels 52, dus ik ben niet heel jong, en dus durf je misschien ook dingen; een mislukte test is ook een resultaat. Plus je hebt dan ook meer ideeën hoe het in de praktijk uit zou kunnen pakken.’ Juist door het testen ontdekte ze tijdens haar eigen ontwerpproces iets wat anders pas veel later zichtbaar was geworden. Haar digitale spel bleek bijvoorbeeld privacy-technisch helemaal niet uitvoerbaar. ‘Dat had mijn hele ontwerp maanden later kunnen laten vastlopen.’  

Onderzoek hoeft niet stoffig te zijn

Volgens Wendy zit daar precies de kracht van design doing. ‘Onderzoek wordt voor studenten vaak iets abstracts. Ze denken aan literatuur lezen en bronnen zoeken. Dat vinden ze lastig.’ Design doing draait dat proces om. 

LSD Airlines, flying high

‘Als voorbeeld hiervan de opdracht die ik had bedacht, waarbij studenten een eigen luchtvaartmaatschappij mochten ontwerpen. Dat leverde verrassende resultaten op. Voorheen zat dat vol met vereisten vanuit onze kant, het moest een logo hebben, het moest dit, het moest dat, het moest werkbaar, veilig zijn, wat dan ook. En nu had ik alleen maar gezegd ‘we hebben een nieuwe airline nodig en jullie moeten er mee willen vliegen’. Een jongen kwam met LSD Airlines, de slogan was Flying high. ‘Want mevrouw van LSD word je high’. 

‘In plaats van allerlei eisen vooraf op te leggen, mochten ze eerst gewoon ontwerpen. Het creatieve proces was leuk om te zien. Pas daarna gingen we onderzoeken: is dit veilig? Is het haalbaar? Voor wie is dit eigenlijk bedoeld?’ Volgens Wendy ontstaat juist daar de betrokkenheid, de student raakt daardoor heel erg op dreef.

Zo sluit je aan bij de intrinsieke motivatie van de studenten. Dit doe je in combinatie met een werkende onderzoeksmethode; het vervolg van deze opdracht zou natuurlijk zijn van ‘okay in hoeverre is dat dan haalbaar?’ Dan ga je onderzoek doen, dan ga je de testfase in. En heel belangrijk: wat wil je dan testen? Wil je de veiligheid testen? Wil je het vliegplezier testen? ‘Zo kun je veel eerder discussies opwekken, waardoor je de studenten veel meer betrokken krijgt bij de probleemstelling.’

Niet het product, maar het proces

Binnen het mbo ziet Wendy nog een belangrijke meerwaarde, wat ook voor het hbo geldt. ‘Wij leiden studenten op voor een beroep. Dan zijn competenties als samenwerken, probleemoplossend vermogen, kritisch denken en leiderschap minstens zo belangrijk als het eindproduct. Design doing maakt juist dát zichtbaar. Misschien is het eindproduct niet perfect, maar als het proces sterk is geweest, hebben studenten enorm veel geleerd.’ Daarom wil Wendy de aanpak volgend schooljaar veel uitgebreider inzetten. ‘Ik wil een heel schooljaar ervaren wat er gebeurt als je studenten vanaf het begin op deze manier laat werken.’

Fixed mindset of growth mindset?

 ‘Laat ik het maar niet proberen, want straks mislukt het’. Sommigen vinden het eng om dingen te proberen. Nou ja, dan verandert er dus niks. ‘Als jij door middel van design doing durft te experimenteren, en daarin de studenten mee te nemen dan veranderen er dingen. Dan kun je die studenten ook veel meer meenemen in een andere vorm van denken. En dan kun je het heel erg voor wat betreft MBO of HBO uit de theoretische sfeer gaan halen’, zo zegt Wendy. Er zijn ook een aantal docenten of studenten die eerst precies willen weten wat ze gaan ontwerpen, want het staat zo in de theorie. Die drempel moet je wel durven gaan nemen.

Gewoon beginnen

Haar advies aan collega's is uiteindelijk verrassend eenvoudig. ‘Gewoon doen.’ Want wachten tot alles perfect is, past eigenlijk niet bij design doing. Pak je vrijheid en zorg dat je het gewoon ook gaat uitvoeren. Als iets niet gaat zoals je in je hoofd hebt, dan is dat ook een resultaat. Dat kan gaan om een les of een (beroeps)product. 

‘Je hoeft niet bang te zijn dat iets mislukt. Als iets anders uitpakt dan je had verwacht, heb je óók iets geleerd. En juist dat maakt het zo'n krachtige manier van onderwijs.'