Het negende Singer symposium

De dagvoorzitters introduceren het centrale thema Ontregeling – over spanning, kwetsbaarheid en verlies van grip en schetsen de verbinding tussen het werk van Herman Kruyder en de actuele ggz-praktijk. Zij plaatsen de verschillende lezingen in de context van het symposium en lichten toe hoe de historische, wetenschappelijke, klinische en ervaringsgerichte perspectieven elkaar gedurende de dag aanvullen.

Introductie op het leven en werk van Herman Kruyder en de manier waarop zijn kunst het centrale thema van het symposium – ontregeling – verbeeldt. Deelnemers maken kennis met de historische context van de tentoonstelling en de betekenis ervan voor de rest van de dag.

Wat verstaan we eigenlijk onder psychische ontregeling? En is dat altijd hetzelfde geweest? Aan de hand van de periode waarin Herman Kruyder leefde en werkte, neemt Gemma Blok ons mee in de geschiedenis van de psychiatrie. Hoe werd er begin twintigste eeuw gekeken naar mensen die de grip op zichzelf of de werkelijkheid verloren? Welke ideeën over normaliteit, ziekte en behandeling bepaalden het denken van toen? Deze lezing laat zien hoe onze kijk op ontregeling voortdurend in beweging is en nodigt uit om ook de huidige psychiatrische praktijk in historisch perspectief te plaatsen.

Verdieping van de historische context aan de hand van geselecteerde werken van Herman Kruyder. Welke beelden van kwetsbaarheid, spanning en verlies van grip zien we terug in zijn werk en hoe verhouden deze zich tot de psychiatrische inzichten uit de eerste lezing?

Ontregeling beperkt zich niet tot de patiënt. Wanneer psychische klachten oplopen, raakt vaak ook de omgeving uit balans. En soms wordt ook de behandelaar geraakt door de intensiteit van emoties die zich in de behandelkamer aandienen. Wat vraagt dat van de therapeutische relatie?

In deze gezamenlijke lezing verkennen Moniek en Inge ontregeling op drie niveaus: bij de patiënt en diens naasten, bij de behandelaar en binnen het psychotherapeutisch proces zelf. Vanuit inzichten uit de ontwikkelingspsychologie laten zij zien hoe emotieregulatie zich ontwikkelt en welke invloed dit heeft op latere psychische kwetsbaarheid. Vervolgens maken zij de vertaalslag naar de dagelijkse praktijk: hoe herken je ontregeling, hoe voorkom je dat je er als behandelaar in wordt meegezogen en hoe kan juist een zorgvuldig gedoseerde ontregeling bijdragen aan verandering en herstel?

Aan de hand van theorie, herkenbare casuïstiek en een interactieve ervaringsoefening bieden de sprekers praktische handvatten voor het werken met ontregeling in de behandelkamer. Aan de hand van theorie over spiegelneuronen, inzichten uit de Transactionele Analyse en herkenbare casuïstiek bieden de sprekers concrete handvatten voor het omgaan met ontregeling in de dagelijkse praktijk.

Hoe kijken we naar psychische ontregeling wanneer we diagnoses even loslaten? Aan de hand van het werk van Herman Kruyder laat Jan Rudolph de Lorm zien hoe kunst uitnodigt om eerst de mens te zien en daarna pas het label. Deze reflectie vormt de brug naar de lezing over transdiagnostisch denken en nieuwe perspectieven op ontregeling.

Ontregeling speelt een rol bij uiteenlopende psychiatrische aandoeningen, maar laat zich niet gemakkelijk vangen binnen één diagnose. Vanuit recente inzichten in gepersonaliseerde diagnostiek en transdiagnostisch onderzoek verkent Hilgo Bruining hoe we ontregeling beter kunnen begrijpen. Welke biologische, psychologische en omgevingsfactoren spelen een rol? En wat betekent het als we minder vanuit afzonderlijke stoornissen en meer vanuit gedeelde mechanismen gaan denken? Een lezing over de toekomst van de psychiatrie, waarin de mens centraal staat en niet de diagnose.

Hoe voelt het om de grip op jezelf tijdelijk kwijt te raken? En wat betekent het als je tegelijkertijd professional bent in de geestelijke gezondheidszorg? In deze persoonlijke en reflectieve lezing deelt Rosanne Burger haar ervaringen met psychische ontregeling, herstel en de impact van schaamte. Vanuit zowel haar professionele achtergrond als haar eigen levensverhaal laat zij zien hoe kwetsbaarheid, veerkracht en herstel met elkaar verweven zijn.

Aan de hand van haar verhaal staan we stil bij thema's als dubbele diagnostiek, verslaving, stigma en de spanning tussen hulpverlener en patiënt. De lezing nodigt uit om voorbij diagnoses te kijken en opnieuw na te denken over wat het betekent om grip te verliezen – en weer terug te vinden.

Na het ervaringsverhaal wordt opnieuw gekeken naar het werk van Herman Kruyder. Hoe beïnvloedt kennis over psychische ontregeling, herstel en schaamte onze blik op zijn schilderijen? Deze afsluitende reflectie nodigt uit om de verschillende perspectieven van de dag met elkaar te verbinden en vormt de opmaat naar de slotlezing over complexiteit en de toekomst van de psychiatrie.

Psychische ontregeling laat zich zelden verklaren vanuit één oorzaak of één diagnose. Toch zijn we gewend om de werkelijkheid op die manier te ordenen. In deze afsluitende lezing laat Floortje Scheepers zien hoe een complexiteitsbenadering kan helpen om psychische klachten beter te begrijpen. Wat verandert er wanneer we ontregeling zien als het resultaat van een samenspel van biologische, psychologische en sociale factoren? En wat vraagt dat van de psychiatrie van de toekomst? Een inspirerende afsluiting die de verschillende perspectieven van de dag met elkaar verbindt.

De dagvoorzitters blikken terug op de belangrijkste inzichten uit de verschillende lezingen en reflectiemomenten. Zij leggen de verbinding tussen de historische, wetenschappelijke, klinische en ervaringsgerichte perspectieven en vertalen deze naar de dagelijkse praktijk van de ggz. Tevens is er ruimte voor een korte plenaire reflectie en het formuleren van de belangrijkste take-home messages.