De limes als legende
De herontdekking van de Romeinse rijksgrens en de architectuur in Europa (1450-1720)
Een rijk geïllustreerd en meeslepend verhaal waarin geschiedenis, macht en mythe samenkomen
De Donau en de Rijn markeerden ooit de limes, de uitgestrekte noordgrens van het Romeinse Rijk. Eeuwen later, in de vroegmoderne tijd, lagen deze rivieren juist in het hart van Europa. Koningen, edelen en steden grepen hun band met de Romeinse oudheid aan om macht, roem en beschaving te claimen. Sommigen wezen trots op hun Romeinse wortels, anderen benadrukten dat hun voorouders nooit door legioenen waren onderworpen en zo hun vrijheid hadden behouden. Alleen de Muur van Hadrianus in Noord-Engeland bleef symbool van een actuele grens.
Herinneringen in steen
Al deze claims vroegen om overtuigend bewijs. Historici werden ingeschakeld om lokale geschiedenissen te schrijven, collecties van antieke voorwerpen zagen het licht, en ruïnes of resten van Romeinse bouwkunst werden gekoesterd als tekenen van een voornaam verleden. Tegelijkertijd werden kastelen, stadhuizen en kerken ontworpen als echo’ s van de oudheid – herinneringen in steen die macht en privileges moesten onderstrepen.
De herontdekking en verbeelding van de limes
In De limes als legende volgt Koen Ottenheym in vijf etappes de herontdekking en verbeelding van de limes, van Constantinopel tot Schotland en in Zuid-Spanje en Marokko. Hij laat zien hoe herinnering, architectuur en identiteit samenvloeiden in een legende die Europa blijvend vormgaf.
Inhoudsopgave De limes als legende
Inleiding 10
1 De herontdekking van de randen van het Romeinse Rijk in de vijftiende eeuw 28
• De val van Constantinopel (1453) en de vacante keizerskroon 29
• De reactie in Rome van Enea Silvio Piccolomini (paus Pius ii): de klassieke oudheid als retorisch argument 38
• Hongarije: Matthias Corvinus en de herinnering aan de Romeinen langs de Donau 45
2 Het Heilige Roomse Rijk: Romeinen en Germanen langs de Donau en de Rijn 58
• De herontdekking van de ‘Duitse’ oudheden in de vijftiende en zestiende eeuw 60
• De keizer en zijn antieke voorgangers 90
• Nieuwe ‘antieke’ kastelen langs de limes 100
• De rijkssteden en hun stadhuizen 114
• Herinneringen aan Germanen en Romeinen 134
3 De Noordelijke Nederlanden: Bataven, vrienden en bondgenoten van de Romeinen 140
• De speurtocht naar het Romeins-Bataafse verleden 142
• Kastelen en tempels langs de limes 155
• Antieke steden in de Noordelijke Nederlanden 180
• Een eigen ‘Bataafse’ stijl? 197
4 Noord-Engeland en Schotland: de twist om de grens van de beschaving 208
• De bestudering van Romeins Britannia 213
• Britannia Inferior en de Muur van Hadrianus 218
• Caledonia en de Wal van Antoninus Pius 231
• De limes als cultuurgrens 253
5 Bij de Zuilen van Hercules: de erfenis van de Romeinen en Arabieren aan de Straat van Gibraltar 258
• Andalusië 260
• Marokko 296
• Zuilen voor de keizer en de kalief 321
Besluit: de vele gedaanten van de herleving van de limes 326
Noten 337
Literatuur 356
Woord van dank 375
Illustratieverantwoording 376
Register op plaatsen 378
Register op personen 380
_w173_h400.png)
