Optimisme als opdracht
Terugkijken op de verandering
De ov-kaart voor studenten, de wao-crisis, de uitvinder van de waterstofbom, Joop den Uyl, Ruud Lubbers, Wim Kok – ze komen allemaal langs in de memoires van Jo Ritzen. Maar Optimisme als opdracht is meer dan een rijk anekdotisch levensverhaal; het is een statement van een wetenschapper en politicus die Nederland nog altijd vooruit wil helpen.
Jo Ritzen (1945) stond midden in de grote veranderingen van onze tijd. Als minister van Onderwijs, vicepresident van de Wereldbank en voorzitter van het college van bestuur van de Universiteit Maastricht was hij jarenlang een drijvende kracht achter onderwijsvernieuwing, internationale samenwerking en maatschappelijke vooruitgang. Maar terwijl Nederland economisch bloeide en de wereld opener leek dan ooit, zag hij ook hoe marktdenken, consumentisme en groeiend wantrouwen de samenleving begonnen te ondermijnen, en hoe de natuur het steeds vaker verloor van de economie.
In Optimisme als opdracht vertelt Ritzen zijn persoonlijke verhaal: van zijn jeugd in het naoorlogse Limburg tot zijn rol in de Haagse politiek en de wereld van internationale samenwerking en kennisuitwisseling. Met open vizier kijkt hij terug op de keuzes van zijn generatie en stelt hij de prangende vraag: hadden we het anders moeten doen?
Inhoudsopgave Optimisme als opdracht
1 Het benauwend paradijs 9
De mijnwerkersschool 20 | Kerk in lagere schooltijd 24 | Ruimte voor twijfel 27 | Naar buiten kijken 37
2 De wereld in! 41
De kerk hervormen? Niet dus 46 | Terug aan de studie 52 | Naar Dhaka 56 | Het ministerie van planning 61 | Massamoord 68 | Flowerpower in Berkeley 72
3 Snuffelen aan Den Haag 77
De premier aan de lijn! 81 | Het Werkgelegenheidsplan 85 | Hoogleraar in Rotterdam 92 | Contragewicht binnen de PvdA 96
4 Idealen versus bezuinigen 101
Een verkokerd ministerie 108 | Engels als voertaal 112 | Mijn Europese ontgroening 115 | Debutant op Prinsjesdag 118 | De ov-kaart 119 | Studiefinanciering 121 | Meer geld voor de leraren 130 | De basisvorming 134 | Een ongemakkelijke verhouding 139 | Aandacht voor beroepsonderwijs 142 | De wao-crisis 144 | Tien dagen staatssecretaris 148 | Geopolitiek? Wat geopolitiek! 150 | Wodkadiplomatie 153 | Reparatiewerk in Indonesië 156 | Even erbij: asiel 159 | Tweede Kamer? Nee, bedankt 162
5 De boeienkoning van Zoetermeer 167
De Zalmnorm als wurgkoord 174 | Op het tandvlees 176 | Onderwijs als economische motor 179 | De borderterriër van de koningin 181 | Minder inspraak, meer bestuur 183 | Het studeerbaarheidsfonds 187 | De PvdA en de ideologische veren 188 | Ruim baan voor de markt 190 | Europese eenwording in het hoger onderwijs 193 | Lerende landen: het pisa-onderzoek 195 | De boetedoening van Helmut Kohl 197 | De genocide in Srebrenica 198 | Diplomaat in China 202 | Grenzen aan de diplomatie 204 | Op weg naar de uitgang 205
6 Bouwen aan een betere wereld 211
De Grote Boze Wereldbank 216 | Mensen als exportproduct 218 | Op stap met Fidel Castro 221 | Het culturele wisselbad 226 | Joe Stiglitz en de Nobelprijs 229 | Amerika is de baas 231 | Grote mannen, grote ego’s 232 | 11-9- 2001 234 | Het Global Education Fund 236 | De millenniumdoelen 237
7 De Europese universiteit 241
Luisteren, luisteren, luisteren 244 | De Europese universiteit 245 | Werven over de grens 246 | De Deense migratiestrategie 249 | Vrouwelijke artsen voor Saoedi-Arabië 251 | Nabijheid: geen garantie voor succes 257 | Naar een eerlijke verdeling 259 | De ondernemende universiteit 260 | Verschillende planeten 264 | Alles draait om geld 265 | De tragedie van Nigeria 267 | De adviesraad van George Soros 271 | De Russische overheidsacademie 273 | Pensioen? Ik? 275
8 Optimisme als opdracht 277
Vertrouwen 279 | Globalisering en belastingstelsel 283 | Ontkerkelijking en individualisering 288 | De wet van de toenemende complexiteit 289 | De tweedeling: ‘volk’ versus ‘elite’ 292 | Europa 297 | Asiel en migratie 300 | Desinformatie en fake news 307 | Duurzaamheid 312 | Het maakbaarheidsgeloof 313
Verantwoording 317
Register 321
