Goed onderwijs krijgt kleur door jou als leraar
In de klas maak je voortdurend keuzes: wat doe ik, waarom doe ik dit, en past dit bij wie ik wil zijn als leraar? Je beweegt tussen behoeften van leerlingen en ouders, de cultuur van je school, wat het team van je vraagt en wat jij zelf belangrijk vindt. Juist in die dagelijkse afwegingen wordt zichtbaar waar jij voor staat, en waar je nog woorden of houvast bij zoekt.
Kleur geven aan goed onderwijs helpt je om jouw waarden, overtuigingen en kwaliteiten bewust te verbinden met je dagelijkse handelen. Niet als trucje of vast recept, maar als een manier om richting te houden wanneer het ingewikkeld wordt: in lastige gesprekken, bij dilemma’s in de groep, of wanneer je merkt dat wat “werkt” niet altijd klopt met wat jij goed onderwijs vindt. Zo geef je onderwijs vorm dat niet alleen effectief is, maar ook authentiek en betrokken.
Professionele identiteit in beweging
In dit boek staat de professionele identiteit van de leraar centraal. Identiteit is geen vaststaand gegeven: ze ontwikkelt zich in dialoog met jezelf, met anderen en met de wereld waarin je werkt. Je professionele identiteit groeit mee met ervaringen die je raken, met feedback en samenwerking, en met maatschappelijke vragen die het onderwijs binnenkomen.
Drie leidende vragen vormen de rode draad: Wie ben ik?, Wat moet ik doen? en Waarom doe ik dit?. Door steeds opnieuw langs die vragen te kijken, wordt professionele identiteit concreet: als een identiteit waarin je handelen centraal staat. Je krijgt taal en structuur om je eigen professionele verhaal te verhelderen, je keuzes te doordenken en je handelen beter te kunnen verantwoorden, in opleiding én praktijk.
Het boek bestaat uit drie delen: leren van jezelf en je ervaringen, leren van en met anderen, en leren van (bronnen in) de wereld. Elk hoofdstuk biedt oefeningen, verhalen en reflectie-instrumenten die je uitnodigen om ervaringen te onderzoeken, betekenis te geven en je handelen bewuster te onderbouwen, allemaal direct verbonden met de onderwijspraktijk.
Voor wie
Kleur geven aan goed onderwijs is voor (aanstaande) leraren in het basisonderwijs, voor lerarenteams en voor lerarenopleiders die professionele identiteitsontwikkeling een centrale plek willen geven in opleiding en praktijk.
Inleiding
1 De leraar die kleur geeft
1.1 Ik wil er onvoorwaardelijk kunnen zijn
1.2 De professionele identiteit van de leraar
1.3 Je ‘eigen ik’ als leraar
1.4 Hoe geef je als leraar kleur aan goed onderwijs?
Deel I – Leren van jezelf en van ervaringen
2 Wie ben ik?
2.1 Een voorstelrondje
2.2 Je zelfbeeld
2.3 Drijfveren en ontdekken wat bij je past: waarden
2.4 Tussen droom en werkelijkheid
2.5 Wie ben jij als leraar: het professionele zelfverstaan
3 Meer dan ik
3.1 Wat zie jij gebeuren?
3.2 Wat betekent dit?
3.3 Meer dan één ik
3.4 In dialoog
3.5 Afronding In dialoog met jezelf
4 Opmerkzaam worden
4.1 Oriëntatie
4.2 Opmerkzaam worden
4.3 Vensters openen: waarnemen en opmerkzaam worden
4.4 Opmerkzaam worden met voorbedachten rade
4.5 Markeren
4.6 Recording: vastleggen van je ervaringen
4.7 Preparing for action: voorbereiding op de volgende keer
5 Het eigen verhaal dat meespeelt
5.1 De rol van verhalen in ons leven
5.2 Jouw verhaal
5.3 Reflecteren met narratieven
5.4 Mens- en wereldbeelden
5.5 Waarden en jouw eigen taal
6 Je taak als leraar
6.1 Overrompelende praktijk
6.2 Een stevig kompas
6.3 Taken en rollen
6.4 Een morele ruimte
6.5 Vakmanschap
7 Denken
7.1 Perspectieven op denken
7.2 Risico’s om je bewust van te zijn
7.3 Verandering van je denken
7.4 Van denken naar handelen
8 Maken
8.1 Jij als kunstenaar
8.2 Creëren en scheppen
8.3 Inspireren als leraar
8.4 Impact maken
8.5 Agency
8.6 Scheppen vanuit jouw professionele identiteit
Deel II – Leren van, met en door anderen
9 Samen sterk!
9.1 Leraarschap: een belangrijk en betekenisvol beroep dat veel (van je) vraagt
9.2 Jezelf – en waar je (voor) staat – leren kennen door de ogen van de ander
9.3 Samen staan jullie sterk(er)
9.4 Samen komen jullie verder
9.5 Delen van momenten waarin je werd geraakt
10 Waardoor word je geraakt?
10.1 Handelen in het moment
10.2 Het intuïtieve denken
10.3 Theoretisch denken
10.4 Reflectief denken
10.5 Samen betekenis leren geven
11 Multiperspectivisch kijken
11.1 Perspectief
11.2 Jouw perspectief
11.3 Meerdere perspectieven
11.4 Wringende, schurende, botsende perspectieven
11.5 Werkelijk zien
12 De professional
12.1 De professional, dat ben jij
12.2 Professionaliteit onder druk
12.3 Professionele ruimte
12.4 Professional zijn
13 Waar sta ik voor?
13.1 Oriëntatie
13.2 Omdat het moet
13.3 Omdat je wilt
13.4 Wie heeft het voor het zeggen?
14 Onder elkaar
14.1 Oriëntatie
14.2 Waar zijn de vogels gebleven?
14.3 De school is een netwerk (niet alleen van mensen)
14.4 Hoe ben jij verbonden?
14.5 Afronding
15 Context doet ertoe
15.1 Welke school past bij jou?
15.2 Van schoolcontext naar betekenisvol onderwijs
15.3 Jij, jouw team en jullie leerlingen
15.4 De leerlingen en hun leefomgeving
Deel III – Leren van en door de wereld
16 De maatschappij en jij
16.1 Midden in de wereld staan
16.2 Jij als leraar in de wereld: wederzijdse beïnvloeding
16.3 Omgaan met maatschappelijke vraagstukken
16.4 De culturele context
16.6 Democratisch bewustzijn
16.7 Je verhouden tot (digitale) informatiebronnen
17 De kracht van kennis uit wetenschap en praktijk
17.1 Leraar worden: de rol van (verschillende) kennisbronnen
17.2 Perspectieven van een leraar en een onderwijswetenschapper
17.3 Het versterken van je professionele identiteit met behulp van kennisbronnen
17.4 Bronnen als ‘sparringpartner’: kennis benutten
17.5 Kennisbronnen die je als leraar laten groeien
18 Door kunst en cultuur stevig staan
18.1 Kunst en cultuur
18.2 De rol van kunst en cultuur in identiteitsleren
18.3 Onderzoekend bekijken en duiden van kunst
18.4 Leraren in de film
18.5 Beleven is creëren
19 Zingeving
19.1 Wat is de zin van zin?
19.2 Jij (en) je zin
19.3 Een zinvolle klas
19.4 Zinvol werk(en)
19.5 Zin in het leraarschap
20 Ligt de toekomst in je handen?
20.1 Oriëntatie
20.2 Een kennismaking verdiepen
20.3 Word je wie je bent?
20.4 Heb jij (nog …) toekomstdromen?
20.5 De toekomst in handen
20.6 Afronding
Dankwoord
Over de auteurs
Literatuurlijst
