Als je iets niet weet, moet je wat gaan doen.
Hoe leren studenten het best omgaan met complexe, weerbarstige praktijkvragen? Door er eindeloos over te lezen en analyseren – of door iets te maken, te testen en daarvan te leren? In Design doing pleit lector Guido Stompff van Hogeschool Inholland voor een fundamentele verschuiving in het hbo: minder uitstel door analyse, meer leren door creëren. Het biedt gelijk een handvat voor onderwijs in tijden van het alwetende AI dat een antwoord geeft op elke kennisvraag. Wat is het belang van design doing en hoe integreer je design doing in je onderwijs?
Guido Stompff was al jarenlang ontwerper. Eén dag per week gaf hij les, naast zijn werk in innovatieprojecten. Wat hij in het onderwijs zag schuurde met de praktijk. ‘In de praktijk waren we bezig met creëren, met vernieuwen. Met dingen maken die er nog niet waren. Maar wat we studenten leerden over innovatie, had daar weinig mee te maken. Sterker nog: wat ik hen werd geacht te onderwijzen, is wat we in de praktijk vooral níét doen.’ Bij bedrijven ontstaan ideeën en innovaties door te experimenteren en niet zozeer door het doen van een wetenschappelijke studie. Daar geldt ‘leren door te doen’.
Die frictie liet hem niet meer los. Hij besloot te promoveren op innovatie in de praktijk ‘in het wild’, zoals hij het noemt (‘want als je gepromoveerd bent, kun je toch net iets meer invloed uitoefenen op het hoger onderwijs’). Wat kunnen we leren van de praktijk? Vijf jaar lang werkte hij in negen landen met honderden collega’s aan een product waarvan vooraf niemand wist wat het uiteindelijk zou worden. ‘Hoe doe je dat samen? Hoe leer je terwijl je bezig bent en CREËERT?’ Die vraag stond centraal tijdens zijn promotie.
Na zijn promotie werd hij getroffen door een infarct waardoor hij deels blind werd. Hij besloot zich volledig te richten op wat hij écht wilde bijdragen aan de wereld en schreef tijdens het revalideren de bestseller Design Thinking. Radicaal veranderen in kleine stappen. Hij werd vervolgens door Inholland benaderd met de vraag of hij design thinking wilde helpen integreren in hun onderwijs van allerlei opleidingen. Met allerlei docenten ontwikkelde hij programma’s, tools, methoden en kwaliteitscriteria. Tijd om dat te delen met andere opleidingen en verschijnt het boek Design doing.
Bezint eer ge begint, de academische reflex
Het hoger beroepsonderwijs is praktijkgericht. Dat betekent dat het doorgronden van praktijkproblemen en het vinden van oplossingen centraal staan. Studenten moeten niet alleen onderzoekend vermogen ontwikkelen, maar ook ontwerpend – oplossend - vermogen. Aan dat laatste wordt op universiteiten, uitgezonderd de TU’s, veel minder aandacht gegeven. Toch overheerst ook in het hbo volgens Stompff nog de academische ‘Bezint eer ge begint’ reflex: als er een vraagstuk ligt moet er eerst literatuur gelezen worden en een uitgebreid onderzoek worden gedaan voordat men het tijd vindt om iets slims te bedenken. Wat doorgaans een advies wordt, want iets slims bedenken en implementeren blijkt veel lastiger dan gedacht. De reflex zorgt er bijvoorbeeld voor dat onderzoekers nauwelijks de AI revolutie kunnen bijbenen.
Kennisontwikkeling ontstaan vanuit de praktijk
Design doing draait de volgorde deels om. Niet door theorie overboord te gooien, maar door praktijk en theorie anders te verweven. ‘Je begint natuurlijk met jezelf enigszins te verdiepen in het vraagstuk. Maar al ga je iets maken. Iets kleins, iets voorlopigs. Je verbeeldt een idee. Dan kijk je: wat gebeurt er? Hoe reageren mensen erop? Werkt het? Waarom niet? Wat leer ik hiervan? Vervolgens stel je bij en probeer je opnieuw.’
Kennisontwikkeling ontstaat zo vanuit de praktijk. Eerst handelen, dan duiden, dan verdiepen. Dat vraagt basiskennis - zeker - maar die wordt functioneel ingezet. ‘Met basiskennis kom je sneller tot frames: hoe zie je het vraagstuk zien? Is het een communicatieprobleem of is het meer technisch? Door een experiment te doen toets je een frame. Werkt het niet? Dan kies je een nieuw frame, andere theorie.’ De praktijk komt eerst, dan de theorie. Als je iets wilt leren over AI, kan je er maar beter mee gaan experimenteren.
Maken, testen, reflecteren, aanscherpen. Niet n=100 als norm, maar: wat heb je gemaakt? Wat waren je testvragen? Wat heb je geleerd?
Ontwerpend onderzoek betekent niet minder onderzoek, maar ander onderzoek.
Design doing als bevrijding voor de hbo-student
Stompff: ‘Wat we leren is dat design doing beter past bij hbo studenten. Sommige studenten bloeien zichtbaar op. Studenten die zich niet thuis voelen in traditioneel onderwijs reageren opgelucht: ‘Mag ik dit doen? Mag ik iets maken? Mag ik met mijn handen werken?’ Voor hen is design doing een bevrijding. Maar het is geen ‘one size fits all’. ‘Mijn eigen dochter wil eerst een boek lezen voordat ze iets doet.’ Dat erkent Stompff ook. Het gaat niet om het vervangen van bestaande vormen, maar om verrijken.
“Het gaat om ruimte te maken voor leren door creëren.”
Prutsen en pragmatisch denken
‘Ik heb het zelf graag over prutsen. Dat is een andere manier van nieuwe kennis opdoen: proberen, struikelen, improviseren. Maar ik gebruik het woord falen nooit. Want van een experiment leer je altijd.’ In bedrijven is dat pragmatische denken normaal: als iets niet werkt, dan stop je ermee. Studenten hebben de neiging om, als iets niet werkt, niet terug te gaan naar hun aannames, maar door te denderen in dezelfde richting. Uiteindelijk moet iedereen kritisch leren denken. Design doing voegt daar iets belangrijks aan toe: creativiteit. Design doing leert hen itereren. Aannames expliciet maken. Testvragen formuleren. De wereld in gaan. Feedback ophalen. Bijstellen. Ik wil met mijn boek Design doing een basis geven, want bij veel vraagstukken, grote en kleine geldt...
You cannot analyze your way out.
Voor alleen ontwerpers?
Of je nu software developer bent of verpleger: het maakt in principe niet uit. Stel dat jouw behandeling als fysiotherapeut niet werkt, dan moet je creatief kunnen denken in andere oplossingen en die uitproberen. Het gaat over een praktisch probleem waarvan je even niet weet hoe je het kunt verbeteren. Je bent op zoek naar handelingsperspectief. En dat is waar design doing over gaat: opties bedenken, slimme experimenten doen. Iedereen moet dit beheersen. Zelfs in relaties. Nee het is dus geen boek voor alleen ontwerpers.
Past deze mindset bij mij als docent?
Design doing vraagt iets van docenten. Geen radicale ommezwaai, maar wel een andere houding. ‘Je moet als docent eerlijk afwegen: past deze mindset bij mij? Als je het niet gelooft, moet je het niet doen.’ Het moet geen gevecht zijn. Als je een docent bent die houdt van iets nieuws proberen en kijken wat het doet in de klas, dan pas je design doing zelf toe. Dan is het voor jou ook logisch dat studenten zoeken, proberen en gaandeweg hun weg vinden. Als je houdt van de klassieke rolverdeling waarbij de docent uitlegt en de student leert, dan past het minder bij je.
In het boek Design doing is er aandacht voor de mindset, hoe kun je die aanleren bij studenten. Hoe leer je ze itereren. En er is aandacht voor hoe je dat integreert in korte of juiste lange programma’s, zoals het afstuderen. Handig is dat het boek eerst de basis stevig neerzet waarna allerlei verdiepende modulen volgen, zoals hoe je ontwerpgericht onderzoek doet, een concept ontwikkeld of een test opzet. Lang niet elke student heeft alle modulen nodig. Je kunt design doing dan ook goed integreren in een vak.
‘De rol van de docent? Eigenlijk hoop ik dat docenten de vraag stellen: weet je het zeker? Heb je het al getest?
Design doing en AI
Guido krijgt veel vragen over AI van docenten en studenten: wat blijft erover van creativiteit als je alles aan AI kunt vragen? Met een slimme prompt ben je binnen luttele seconden klaar, zo lijkt het. Niet is minder waar.
We hebben actie en reflectie nodig.
Wat AI maakt klinkt en oogt geweldig. Maar werkt het echt? Lost het daadwerkelijk een probleem op? Vraag AI een stoel te ontwerpen en bouw wat je krijgt aangedragen. Je zult verbluft zijn: enerzijds oogt het geweldig, anderzijds zitten er zulke basale ontwerpblunders dat je jezelf afvraagt of AI wel snapt wat de echte wereld is. Maar AI niet inzetten zou ook jammer zijn. Ontwerpen kan je niet overlaten aan AI, maar de combinatie met design doing is goud waard. ‘Gebruik het als danspartner. Vraag om 100 ideeën, kies er één, maak variaties en test het.’ Het echte leren zit in het maken, testen, aanpassen - in de echte wereld, met echte mensen met echte problemen.
Webinar
Design Doing in het onderwijs: leren door te maken
Meer weten over Design Doing in het onderwijs? Op 31 maart van 15 tot 16 uur laat Guido Stompff zien waarom ontwerpende vaardigheden onmisbaar zijn bij praktijkproblemen en hoe Design Based Learning daarbij helpt. Na afloop heb je concrete handvatten voor je onderwijspraktijk.
Als je onderzoek benadert als designer staat het bedenken en testen van alternatieven centraal. Al ontwerpend ontdek je wat er aan de hand is, wat nodig is en wat werkt.
In Design doing leer je ontwerpend onderzoek toe te passen en krijg je een stevige theoretische basis om (na je studie) zelfverzekerd met onderzoek aan de slag te gaan.