Duurzame economie tot leven brengen
Duurzaamheid voelt al snel volgens studenten als iets wat ‘moet’ – vanuit de politiek, de opleiding of de maatschappij. Toch ziet docent Jaap Mennes (Hanze, de financiële opleidingen) die houding kantelen zodra studenten het grotere plaatje begrijpen. In zijn lessen strategisch management gebruikt hij het Basisboek duurzame economie als kapstok om studenten niet alleen economisch te leren denken, maar ook hun blik te verbreden. Wat werkt? Een combinatie van praktijk, herkenning en het durven stellen van fundamentele vragen. Meer dan 'the invisible hand'.
De economie ervaren en ‘voelen’
In de lessen van Mennes staat praktijk centraal. Tweedejaarsstudenten runnen gedurende zeven weken een virtueel bedrijf -tijdens het studieonderdeel strategisch management- en nemen daarbij echte strategische beslissingen: over prijs, concurrentie en personeelskosten. “Ze zitten midden in een soort mini-economie,” legt hij uit. “Ze merken dat ze moeten concurreren, dat ze prijzen laag moeten houden en dat winst maken centraal staat. Precies zoals in de echte wereld.” Juist die ervaring vormt de basis voor het gesprek over duurzaamheid.
Pas als studenten voelen hoe de huidige economie werkt, ontstaat ruimte om die kritisch te bekijken.
Je hoeft als student overigens niet heel veel verstand van economie te hebben om het boek te kunnen volgen. “Het boek hanteert een verhalende toegankelijke manier, niet te theoretisch.”
Is dit eigenlijk wel logisch?
Een belangrijke kracht van het Basisboek duurzame economie is volgens Mennes de opbouw. De eerste hoofdstukken beschrijven de traditionele economie zoals studenten die kennen: gericht op concurrentie, kostenreductie en winstmaximalisatie.
“Studenten herkennen dat meteen. Ze denken: dit is gewoon hoe het werkt,” zegt hij. “En dat is belangrijk, want je wilt niet dat ze het gevoel krijgen dat die werkelijkheid wordt genegeerd.” Pas daarna volgt de stap naar een duurzame economie. Die volgorde maakt het verschil. “Als je alleen het duurzame deel aanbiedt, denken studenten al snel: daar gaan we weer. Maar doordat ze eerst het bestaande systeem begrijpen, kunnen ze zelf gaan nadenken: is dit eigenlijk wel logisch?” Met de tweede helft wordt heel mooi een verdiepende stap gezet.
De omslag van weerstand naar inzicht
Die vergelijking tussen ‘hoe het is’ en ‘hoe het ook kan’ zorgt voor een duidelijke shift in de klas. Waar studenten aanvankelijk duurzaamheid zien als iets ideologisch of opgelegd, ontstaat gaandeweg een andere houding. “Ze krijgen een bredere blik,” zegt Mennes. “Ze gaan inzien dat de huidige manier van werken ook nadelen heeft – voor mensen, voor organisaties en voor de planeet.” “Op een gegeven moment zeggen studenten: misschien is het helemaal niet zo logisch zoals we het nu doen.”
Het inzicht komt niet doordat ze iets móeten vinden, maar doordat ze zelf verbanden leggen.
Dilemma’s maken het concreet
Cruciaal in dat proces zijn concrete dilemma’s. Bijvoorbeeld rond prijsstelling. Studenten ontdekken dat ze in hun simulatie vaak kiezen voor de laagste prijs om concurrerend te blijven – ook als die prijs eigenlijk ‘oneerlijk’ is. Vervolgens gaan ze met behulp van het boek onderzoeken hoe een eerlijke prijs eruit zou kunnen zien. “Dan komen ze erachter: in de huidige markt is dat moeilijk. Maar juist dát gesprek is waardevol,” aldus Mennes. Ook sociale vraagstukken raken studenten. Denk aan lonen en de positie van medewerkers. “Als studenten zien dat ze met één klik lonen kunnen verlagen, realiseren ze zich ineens wat dat betekent voor mensen in het echt.
Dan wordt het persoonlijk.
Minder een ‘ver-van-mijn-bed’-thema
Wat studenten raakt, zit vaak dicht bij hun eigen ervaring. Niet abstracte milieuthema’s, maar herkenbare situaties zoals: hun bijbaan en salaris, de prijs van producten, de impact van bedrijven op mensen. “Dan komt het dichterbij,” zegt Mennes. “Dan gaat het niet meer alleen over ‘de planeet’, maar ook over henzelf.” Door die koppeling wordt duurzaamheid minder een ‘ver-van-mijn-bed’-thema en meer een logisch onderdeel van economische keuzes.
Activeren door vragen, niet door antwoorden
Opvallend is dat Mennes studenten niet vertelt wat ze moeten vinden. In plaats daarvan stelt hij vragen:
• Wat is eigenlijk logisch?
• Welke impact heeft jouw bedrijf?
• Hoe zou het anders kunnen?
“Er moet in principe niks,” zegt hij. “Maar als je er samen naar kijkt, komen studenten vaak zelf tot de conclusie dat een duurzame economie eigenlijk heel logisch is.”
Geen zware theorie, maar een bruikbaar kader
Voor docenten die twijfelen of het boek niet te zwaar of te ideologisch is, heeft Mennes een duidelijke boodschap. “Het boek is juist toegankelijk en compact. Je hebt geen uitgebreide economische voorkennis nodig,” zegt hij. “En door de vele voorbeelden kun je het direct koppelen aan de praktijk.”
Volgens hem zit de kracht vooral in de combinatie:
• een helder overzicht van de huidige economie
• een concreet beeld van een duurzaam alternatief
• veel praktijkvoorbeelden
Het geeft studenten een kader om na te denken en dat is precies wat je wilt.
Wat levert het op?
Na afloop van het vak ziet Mennes duidelijk verschil. Daar waar je eerst een vaag verhaal krijgt als je naar een missie of visie vraagt over duurzaamheid, kunnen studenten nu niet alleen beter uitleggen wat duurzaamheid betekent, maar ook hoe ze dat zouden vertalen naar hun eigen bedrijfsvoering. “Hun visie wordt minder vaag en veel beter onderbouwd,” zegt hij. “En misschien nog belangrijker: de weerstand is grotendeels verdwenen.”
Duurzame economie als logisch vervolg
De belangrijkste les? Duurzaamheid werkt niet als los thema, maar als integraal onderdeel van economisch denken. Door studenten eerst de huidige economie te laten ervaren en begrijpen, ontstaat ruimte voor een nieuwe vraag: Is dit eigenlijk wel de manier waarop we willen blijven werken? En precies daar begint het gesprek dat ertoe doet – in het klaslokaal én daarbuiten.
Maximale, onbegrensde individuele vrijheid klinkt aantrekkelijk, maar is niet houdbaar in een wereld met beperkte hulpbronnen en gelijkwaardige mensen. Vrijheid mag niet ten koste gaan van anderen of van onze planeet. Basisboek duurzame economie daagt studenten uit om economie en duurzaamheid samen te brengen in een nieuw, betekenisvol perspectief.
Deze uitgave laat zien hoe je je kunt ontwikkelen tot een duurzame professional binnen het economisch domein. Het biedt inzicht in de beperkingen van de vrije markt en de gevolgen ervan voor mens en natuur. Tegelijkertijd maakt het duidelijk welke alternatieve principes nodig zijn voor een vitale, duurzame economie.
Meer weten of docentexemplaar aanvragen >