Krachtgericht coachen in de praktijk

Al ruim twintig jaar werkzaam op een vmbo-school. Hij begon als docent en is inmiddels teamleider en coach van collega’s. 

Ze begon te stralen. Dan weet je: hier gebeurt iets 

Stralende ogen, daar doet Klaas het voor. Hij vertelt over een rapportgesprek met een brugklasleerling. Hij vroeg haar niet alleen of het gelukt was, maar vooral wat zij zelf had gedaan. Hoe had ze het aangepakt? Wat had haar geholpen om zich beter te concentreren? Er gebeurde iets. Ze ging rechter zitten. ‘Ze begon echt te stralen,’ vertelt hij. ‘Ze zag zelf wat er gelukt was en welke kwaliteiten ze had ingezet. Dan gaat het niet meer alleen over een resultaat, maar over iets van haarzelf.’ 

Van onwennig naar vanzelfsprekend 

Twaalf jaar geleden kwam hij voor het eerst in aanraking met krachtgericht coachen. In het begin voelde het onwennig. Hij moest zoeken naar woorden, naar hoe je kwaliteiten benoemt en hoe je het gesprek anders voert dan hij gewend was. Niet meer meteen oplossingen aandragen, maar vertragen en vragen stellen. 

Op school groeide het mee. Mentoren voeren coachgesprekken met leerlingen, maar de invulling verschilt. Sommige docenten werken met onderdelen van krachtgericht coachen, anderen gebruiken de methodiek als geheel. ‘De één voelt zich er meer bij thuis dan de ander. Daar geven we ook ruimte in,’ zegt hij. ‘Maar we sturen wel richting krachtgericht coachen, omdat we zien dat het werkt.’ 

Minder sturen, meer aansluiten 

‘In het onderwijs zijn we heel goed in oplossingen aandragen,’ zegt hij. ‘Maar als die niet van het kind zelf komen, werkt het vaak minder goed.’ Door het gesprek anders te voeren, verandert ook de rol van de docent. Minder sturen, meer onderzoeken. Minder invullen, meer aansluiten. 

Klaas noemt als voorbeeld een leerling die het spannend vond om te presenteren. In plaats van een oplossing te geven, stelt hij vragen: wat heb je nodig? Wat zou voor jou een eerste stap zijn? Het antwoord komt van haarzelf: eerst presenteren voor een klein groepje, in een veilige setting.  

Het zit in kleine momenten 

Krachtgericht coachen zit bij Klaas niet alleen in formele gesprekken. Juist in de kleine momenten komt het terug. In een les bijvoorbeeld, wanneer een leerling vastloopt bij een oefening. In plaats van alleen aanwijzingen te geven, grijpt hij terug op wat hij eerder zag: doorzettingsvermogen, focus. ‘Dan ga je samen kijken: hoe kun je dat nu inzetten?’ Het zijn korte momenten, maar met effect. 

Het vraagt ook iets van jezelf 

In een gesprek neem je altijd jezelf mee. Hoe je kijkt, wat je voelt en waar je op reageert, heeft direct invloed op hoe het contact verloopt. Krachtgericht coachen vraagt daarom niet alleen iets van wat je zegt, maar ook van hoe goed je jezelf kent. 

Hij merkte dat vooral in lastige gesprekken met ouders. ‘Vroeger kon boosheid van anderen mij laten verkrampen. Dan schoot ik sneller in de verdediging. Nu herken ik dat eerder. Ik weet: dit raakt iets in mij.’ Juist dat besef maakt het verschil. Doordat hij merkt wanneer iets hem triggert, kan hij bewuster kiezen hoe hij reageert en het gesprek openhouden. 

Begin klein 

Heb je tips voor docenten die iets met krachtgericht coachen willen? Hou het klein en ga het gewoon doen. In losse gesprekken, in de klas, zonder dat het meteen perfect hoeft. Gaandeweg wordt het minder iets wat je doet, en meer hoe je kijkt. 

Waarmee morgen al starten? ‘Herken de kwaliteiten die je ziet bij je leerlingen. Wat kunnen ze al? Denk aan doorzettingsvermogen, nieuwsgierigheid of zorg voor anderen. Niet algemeen, maar concreet: wat zie je echt? En benoem dat.’ 

Supervisor op de ALO. Volgde onlangs de training krachtgericht coachen en past de methodiek sinds kort toe in zijn begeleiding van studenten.

‘Ik ben hier zelf ook lerend in’

Voor Douwe begon het met nieuwsgierigheid. Hij werkte al met studenten aan hun professionele ontwikkeling en wilde zich daarin verder verdiepen. ‘Ik heb niet de illusie dat ik uitgeleerd ben,’ zegt hij. Na de training besloot hij het meteen toe te passen. Niet perfect, maar gewoon beginnen. In zijn eerste sessies was hij daar open over. ‘Ik heb tegen studenten gezegd: ik ben hier zelf ook lerend in. Ik heb jullie nodig om dit samen te ontdekken.’ En dat bleek een verrassend goed begin.

Waar ligt je plek eigenlijk?

Dat werd zichtbaar in een intervisiemoment met vier studenten. In het gesprek met één van hen tekende zich gaandeweg af waar zij zich als docent het meest op haar plek zou kunnen voelen. Door niet meteen in te zoomen op wat lastig was, maar stil te staan bij wat haar aantrok en waar ze energie van kreeg, verschoof het gesprek. Wat spreekt je aan in het werken met deze doelgroep? Wanneer merk je dat het klopt voor jou?

Terwijl ze daar woorden aan gaf, werd voelbaar wat voor haar belangrijk was. Niet als een scherpe keuze vooraf, maar iets wat zich in het gesprek langzaam liet zien. Haar idealen en drijfveren kwamen stap voor stap naar voren.

Wat gebeurt er echt in het contact?

In datzelfde gesprek kwam ook een lastige ervaring naar voren. Het contact met een leerling liep niet zoals ze wilde. In eerste instantie draaide het om haar behoefte om gezien te worden door die leerling. Door daar iets langer bij stil te staan, verschoof het perspectief voorzichtig. Wat betekent dat eigenlijk, gezien worden? En wat verandert er als je kijkt naar de ander? Gaandeweg ontstond een ander inzicht: dat het misschien minder gaat om zelf gezien worden, en meer om de ander kunnen zien en begrijpen wat daar nodig is.

Waar je begint, verandert het gesprek

Wat Douwe opvalt, is hoeveel verschil het maakt waar je begint. ‘Als je start met een casus, zit je al snel in wat er niet goed ging,’ zegt hij. ‘Dat kan maken dat studenten er minder open in stappen.’ Door te beginnen bij wat iemand wil of belangrijk vindt, verandert niet alleen de toon van het gesprek, maar ook de betrokkenheid. Studenten denken actiever mee en lijken meer gemotiveerd om te onderzoeken wat er speelt. ‘Alleen die ingang doet al iets,’ zegt hij.

Daarbij helpt het hem om met fysieke placemats te werken, met begrippen als Ideaal en Regisseur uit het Ui-model van Korthagen. Studenten nemen letterlijk positie in en staan stil bij verschillende lagen van hun ervaring. Dat maakt zichtbaar wat er onder gedrag ligt en verdiept het gesprek. Tegelijk blijft de regie bij de student. ‘Ze merken: ik heb hier zelf invloed op. Dat vind ik er sterk aan.’

Wanneer zeg je iets? En wanneer juist niet?

Tegelijk merkt hij dat deze manier van werken nog ontwikkeling vraagt, vooral in het aanvoelen van het juiste moment. ‘Ik ben nog aan het uitproberen: wanneer stel je een vraag, en wanneer laat je het even,’ zegt hij. Soms merkt hij dat hij geneigd is om door te gaan, terwijl het helpend kan zijn om ruimte te laten. Even wachten, kijken wat er gebeurt. ‘Daar zit voor mij nog wel het zoeken.’ 

Voorlopig blijft hij dat rustig verder verkennen.