Ik dacht dat ik docent werd. Achteraf gezien werd ik vooral beginner
Na ruim vijfentwintig jaar in het bedrijfsleven gooide Bart Lammers het roer om. Hij verruilde een managementfunctie voor het hoger beroepsonderwijs en begon op zijn vijftigste opnieuw als beginner. Tijdens zijn eerste jaren als docent hield hij nauwkeurig bij wat hem opviel, verraste en aan het denken zette. Veel van die ervaringen kregen later een plek in Aan de slag in het hoger beroepsonderwijs, dat hij samen met Alard Joosten schreef. Het is het boek dat hij zelf graag had willen lezen toen hij begon.
Zwembroek aan? Neus dicht? Springen maar
'Ik dacht dat ik docent werd. Achteraf gezien werd ik vooral beginner.' Bart lacht. 'Ik had een paar dagen lesgegeven en een toets gemaakt. Dus ik dacht: ik weet wel ongeveer waar ik aan begin. Dat bleek totaal niet zo.' Pas toen hij echt als docent aan de slag ging, ontdekte hij wat het vak allemaal omvatte.
'Ik dacht dat lesgeven de kern van mijn werk zou zijn. Maar ineens begeleidde ik afstudeerders, coachte ik studenten, ontwierp ik onderwijs, maakte ik toetsen, bezocht ik bedrijven en probeerde ik alle systemen en regels van een hogeschool te doorgronden. Lesgeven bleek misschien wel het makkelijkste onderdeel. Zo voelde het echt. Zwembroek aan. Neus dicht. Springen maar.'
De grootste beginnersfout
Zijn grootste beginnersfout? 'Ik werkte veel te hard.' Hij bereidde lessen eindeloos voor, maakte prachtige PowerPoints en vertelde vooral heel veel. 'Ik dacht stiekem dat studenten zaten te wachten op mijn verhalen, maar niet iedere student is echt geïnteresseerd in waar hij voor leert.' Tot zijn leidinggevende hem na een les feedback gaf. 'Je bent zelf te hard aan het werk. De studenten moeten hard werken.' Dat inzicht veranderde zijn manier van lesgeven.
'Ik ontdekte dat leren niet ontstaat doordat ík steeds meer vertel. Studenten moeten zelf aan het denken worden gezet. Zij moeten zweten, niet ik.' Toch begrijpt hij heel goed waarom beginnende docenten in die valkuil stappen. 'Ik bereid nog steeds heel goed voor, omdat ik vind dat studenten recht hebben op goed onderwijs. Maar goede voorbereiding geeft ook mijzelf rust. Daardoor blijf je schaven aan lessen, niet alleen voor de studenten, maar ook voor jezelf. Met dat spanningsveld tussen kwaliteit en beschikbare tijd worstel ik eerlijk gezegd nog steeds.'
Maar meneer, je moet als leidinggevende toch gewoon soms een lul zijn?
Nieuwsgierig naar leren
Hoe langer hij voor de klas stond, hoe nieuwsgieriger hij werd. 'Ik wilde niet alleen weten hoe je goed lesgeeft. Ik wilde vooral begrijpen hoe mensen leren.' Dus las hij onderwijsboeken, luisterde hij onderweg naar podcasts, interviewde hij collega's en plaatste hij zelfs een oproep op LinkedIn met de vraag: welke boeken móét ik lezen?
'Ik dacht steeds: nu begin ik het te begrijpen. En dan kwam ik weer een boek tegen waardoor ik ontdekte hoeveel ik eigenlijk nog niet wist.' Juist dat vond hij leuk. 'Ik werd steeds enthousiaster. Over hoe hersenen werken. Waarom studenten sommige dingen onthouden en andere niet. Waarom de ene werkvorm wel werkt en de andere niet. Ik keek ineens heel anders naar mijn eigen lessen.'
'Maar meneer...'
'Het onderwijs blijft me verrassen. Echt. Je denkt dat je een les hebt voorbereid, en dan stelt een student een vraag waardoor de hele les ineens een andere kant op gaat.' Hij moet lachen als hij terugdenkt aan een college over verandermanagement. 'Een student stak zijn hand op en vroeg bloedserieus: "Maar meneer, je moet als leidinggevende toch gewoon soms een lul zijn?" De hele klas moest lachen. Ik ook. Maar vervolgens hadden we een heel mooi gesprek over leiderschap, weerstand en hoe ingewikkeld de praktijk eigenlijk is.'
'Ik dacht vooraf dat ik vooral kennis zou overdragen. Inmiddels weet ik dat studenten me minstens zo vaak aan het denken zetten. Ze stellen vragen die ik zelf niet bedacht had of bekijken een situatie vanuit een heel ander perspectief. Dat zijn juist de mooiste momenten. Het is een wondere wereld, dat onderwijs.'
Gun jezelf de tijd
Volgens Bart leggen veel startende docenten de lat onnodig hoog. 'Ik zie mensen die na een paar maanden denken dat ze het allemaal moeten kunnen. Maar bijna alles doe je voor het eerst. Je geeft nieuwe vakken, leert studenten begeleiden, ontdekt hoe toetsen werken en probeert ondertussen ook nog je plek in de organisatie te vinden.'
'Volgens mij zijn we veel te streng voor onszelf, ikzelf incluis. Gun jezelf de tijd om beginner te zijn.' Daar hoort volgens hem ook kwetsbaarheid bij. 'Ik geloof niet dat je als docent overal antwoord op hoeft te hebben. Sterker nog: als ik laat zien dat ik zelf ook nog leer, nodig ik studenten uit hetzelfde te doen.'
Meer weten?
'Toen ik begon, moest ik veel zelf ontdekken. Natuurlijk hielpen collega's me enorm, maar ik had ook graag een boek gehad waarin eerlijk staat beschreven waar je als startende docent tegenaan loopt. Niet omdat het alle antwoorden geeft, maar omdat het helpt de juiste vragen te stellen. Dat is het boek dat Alard en ik hebben geprobeerd te schrijven.'
Lees meer over
Over Bart
Bart Lammers is docent, leerteambegeleider en auteur. Zijn ervaringen als startende hbo-docent beschreef hij in Zelf leer ik hier nog het meest. Samen met Alard Joosten schreef hij Aan de slag in het hoger beroepsonderwijs. Daarnaast is hij vaste columnist voor Trajectum.