Wat je raakt in de klas, zegt iets over wie je bent als leraar
Wie je bent als leraar, je professionele identiteit, staat niet los van de praktijk. Juist in concrete momenten, in wat schuurt, verrast of raakt, ontdekt een leraar waar die voor staat en hoe dat zichtbaar wordt in het handelen. In Kleur geven aan goed onderwijs zetten vijf auteurs uiteen hoe leraren in die dagelijkse praktijk steeds opnieuw vorm geven aan de vragen wie ben ik, wat moet ik doen en waarom doe ik dit. Voor dit artikel spraken we met drie van hen: Colleen Clinton, Rob Bartels en Alwin Truin.
Goed onderwijs begint bij de leraar
Voor Colleen Clinton begint goed onderwijs bij de leraar zelf. “Goed onderwijs begint bij inzicht krijgen in waar je goed in bent en wat je belangrijk vindt. Met jouw kwaliteiten en waarden kleur je je onderwijs.” Volgens Colleen helpt een sterke professionele identiteit leraren om bewuste en onderbouwde keuzes te maken en met vertrouwen te handelen, in het belang van hun leerlingen en van zichzelf.
Voor Rob Bartels wordt onderwijs pas echt goed “als een leraar zichzelf in dat onderwijs kan inbrengen”. Toen een ouder hem eens terug gaf wat zijn manier van vertellen over boeken en voorlezen voor een kind betekende, dacht hij: “Dit ben ik zelf, wat ik inbreng.” Goed onderwijs zit niet alleen in kennis en vaardigheden, maar juist ook in wat een leraar als mens meebrengt.
Drie vragen als kompas
Colleen vat de kern samen in drie vragen: “Wie ben ik? Wat moet ik doen om het goede te doen? En waarom doe ik dit?” Volgens haar helpen die vragen leraren om trouw te blijven aan zichzelf en tegelijk betere keuzes te maken voor hun leerlingen. “Werken aan je sterke professionele identiteit is een zoektocht, een onderzoekstocht, die nooit af is.”
Werken aan je sterke professionele identiteit is een zoektocht, een onderzoekstocht, die nooit af is.
Colleen Clinton
Ook Alwin Truin komt terug op die derde vraag. “Waarom doe ik dit?” In zijn werk met studenten en stagiairs vraagt hij steeds door: waarom kies je hiervoor, wat zit daarachter, waar sta je voor? Voor Alwin wordt professionele identiteit pas echt bruikbaar wanneer die vragen niet boven de praktijk blijven hangen, maar helpen om scherper te krijgen wat iemand drijft in het handelen.
Een groot thema, maar heel dichtbij
Alwin noemt professionele identiteit een belangrijk thema, maar ook een begrip waar veel leraren nog zoekend in zijn. Er wordt veel over gesproken, maar de vertaalslag naar de leraar zelf blijft vaak algemeen of vaag. Juist daarom wilde hij een boek dat dichter op de praktijk zit. “Je komt herkenbare situaties en ervaringen tegen waarmee je de relevantie voor je eigen onderwijspraktijk direct kunt merken.”
Dat concrete karakter is belangrijk, omdat professionele identiteit zich niet alleen vormt in grote keuzes of uitgewerkte visies. Colleen benadrukt dat de antwoorden op de kernvragen steeds veranderen door ervaringen met leerlingen, gesprekken met collega’s, nieuwe kennis, maatschappelijke ontwikkelingen en je reflectie hierop.
Wat je raakt, vertelt iets
Volgens Alwin begint professionele ontwikkeling vaak in een klein moment. “De momenten dat je bijvoorbeeld geraakt wordt door een opmerking van een leerling en je een beetje van de leg bent.” Zo’n reactie lijkt alledaags, maar zegt volgens hem vaak veel. “Het is belangrijk om na te gaan waardoor je dan geraakt wordt. Is het een bepaalde waarde of een overtuiging of misschien een drijfveer van jou waarop jij wordt aangesproken?”
Rob sluit daar op aan. Leraren maken elke dag van alles mee en geven daar betekenis aan. Wat betekent deze ervaring precies, en wat doe ik daar vervolgens mee? Dat zijn voor hem wezenlijke vragen. Niet omdat elke ervaring groot is, maar omdat juist in zulke momenten zichtbaar wordt wat je als leraar belangrijk vindt.
Meer dan alleen jezelf zijn
Dat vraagt wel om eerlijk kijken naar jezelf. “Je neemt je kwaliteiten mee, maar ook je onzekerheden en valkuilen”, zegt Colleen. Alleen weten wat je belangrijk vindt, is dus niet genoeg. “Je moet dat ook nog weten te vertalen naar je handelen.” Daar ligt de kern: professionele identiteit gaat niet alleen over wie je bent, maar ook hoe jij jezelf inzet.
Voor Alwin zit daarin ook de waarde van het boek als spiegel. Hij hoopt dat lezers hun eigen handelen onder de loep nemen, blinde vlekken gaan zien en scherper krijgen wat zij willen aanscherpen of uitbouwen. Zo wordt professionele identiteit geen abstract begrip, maar iets dat zichtbaar wordt in keuzes voor leerlingen en in de dagelijkse onderwijspraktijk.
Het zit in de eerste plaats in de mensen zelf die het onderwijs vormgeven.
Rob Bartels
De leraar maakt het verschil
Rob zegt het kernachtig: “Het zit in de eerste plaats in de mensen zelf die het onderwijs vormgeven.” Kennis, wetenschap en didactiek blijven belangrijk, maar krijgen pas echt kracht als een leraar ze weet te verbinden met zichzelf. “Goed onderwijs krijgt kleur als je als leraar in staat bent om je kennis en je vaardigheden te verbinden met jezelf.”
Misschien is dat ook een geruststellende gedachte. Professionele identiteit hoef je niet eerst helemaal uitgedacht te hebben voordat je een goede leraar kunt zijn. Ze groeit in de praktijk, stap voor stap, in wat je opmerkt, wat je raakt, wat je ermee doet en wat je daarvan leert.
Kleur geven aan goed onderwijs helpt je om jouw waarden, overtuigingen en kwaliteiten bewust te verbinden met je dagelijkse handelen. Niet als trucje of vast recept, maar als een manier om richting te houden wanneer het ingewikkeld wordt: in lastige gesprekken, bij dilemma’s in de groep, of wanneer je merkt dat wat “werkt” niet altijd klopt met wat jij goed onderwijs vindt. Zo geef je onderwijs vorm dat niet alleen effectief is, maar ook authentiek en betrokken.
