Interview Hoe je leerlingen weer aan het lezen krijgt: ‘Zet jeugdliteratuur centraal in je lessen’
Jongeren lezen steeds minder en hun taalvaardigheid neemt sterk af. In het onderwijsveld is duidelijk dat actie nodig is. De auteurs van Jeugdliteratuur en didactiek vertellen waarom de herziening van het boek juist nu relevant is en hoe het docenten helpt de kerndoelen rond literaire ontwikkeling doelgericht in hun lessen te verwerken.
De eerste editie verscheen in 2019. “Sindsdien is er veel gebeurd”, zegt Peter van Duijvenboden, specialist opleidingen bij Stichting Lezen. “Nieuwe kerndoelen, teruglopende leesvaardigheid en een snel veranderende samenleving. Na de vorige editie kregen we bijvoorbeeld kritiek op de beperkte aandacht voor diversiteit.” Iris Kamp, lerarenopleider Nederlands aan de Hogeschool Arnhem en Nijmegen (HAN) geeft aan dat ze ook graag nieuwe onderzoeksresultaten in het boek wilden verwerken. “Er is steeds meer bekend over hoe je kunt bereiken dat jongeren meer gaan lezen. Leesbevordering is een hot topic.”
Leraren moeten zelf meer lezen
De oorzaken van ontlezing liggen niet alleen bij de jongeren zelf, social media of ouders. Kamp: “Een belangrijke voorwaarde voor leesbevordering in de klas is dat leraren zelf lezers zijn. Docenten die lezen, besteden meer aandacht aan literatuur en kunnen leerlingen beter begeleiden bij hun boekkeuze. Leerlingen vinden het fijn om door een enthousiaste docent op weg te worden geholpen.”
Van Duijvenboden vindt dat scholen zelf ook een beetje schuld hebben aan het feit dat jongeren minder lezen. Tien jaar geleden telde Nederland zo’n 700 mediatheken op scholen, nu is dat ruim 400. “Scholen zeiden: ‘Onze leerlingen lezen niet meer, waarom zouden we een bibliotheek in stand houden?’ Maar wat is een school zonder boeken? Dankzij de subsidie basisvaardigheden investeren veel scholen weer in een bibliotheek, een absolute voorwaarde om iets te doen aan leesbevordering.”
Een belangrijke voorwaarde voor leesbevordering in de klas is dat leraren zelf lezers zijn.
Leerlingen motiveren
Jeugdliteratuur en didactiek biedt praktische handvatten om met jeugdliteratuur de slag te gaan. Ze zijn gestoeld op De Leescyclus, een didactische aanpak die uitgaat van leesplezier en maatwerk. “Door dit systematisch toe te passen bevorder je de leesmotivatie en help je je leerlingen hun literaire competentie te ontwikkelen”, aldus Kamp. “Ik denk dat docenten ook veel hebben aan de acht concrete lesdoelen, die laten zien wat je in een les met lezen kunt bereiken.”
Een eerste stap is het leesniveau en de interesse van leerlingen in kaart te brengen. “Idealiter vind je boeken die bij een leerling passen en hem verder brengen”, zegt Kamp. “Docenten spelen daarin een rol, maar klasgenoten kunnen ook elkaar helpen.” Platforms als BookTok, Youtube en websites als boekvoornederlands.nl en hebbanindeklas bieden ook inspiratie voor de boekkeuze. “Verdiep je daarin als docent”, adviseert Van Duijvenboden, “zodat je leerlingen gericht kan adviseren. Niet alles is even bruikbaar en je wilt wel dat ze kwalitatief goede boeken lezen.”
Jeugdliteratuur, poëzie en straatliteratuur
Jeugdliteratuur is volgens de auteurs een krachtig middel om jongeren te bereiken. Het aanbod is breder en diverser dan ooit en sluit goed aan bij hun belevingswereld. “Zet jeugdliteratuur centraler in je lessen”, zegt Kamp. “Het mooie is dat je er ontzettend veel vaardigheden aan kunt koppelen: mondelinge, schriftelijke en creatieve bijvoorbeeld. Denk aan opdrachten als een brief schrijven naar de hoofdpersoon of een beargumenteerde reflectie op waar je anders zou hebben gehandeld dan de hoofdpersoon. Die bevorderen zelfreflectie en zetten aan tot kritisch denken.”
Ook poëzie, straatpoëzie en spoken word bieden veel kansen om jongeren voor taal te enthousiasmeren. “Combineer het met creatief schrijven, het spelen met taal”, suggereert Kamp. “Of ga ermee aan de slag in een festivalachtige setting.”
Zet jeugdliteratuur centraler in je lessen.
Burgerschap, persoonlijke ontwikkeling en literaire competentie
Het inzicht in wat je allemaal met jeugdliteratuur kan bereiken groeit in vo, mbo en vmbo. Van Duijvenboden wijst op de verbinding van literaire kerndoelen met burgerschap en persoonsvorming. “Lezen draagt bij aan genuanceerd en kritisch denken. Goed literatuuronderwijs helpt leerlingen om hun waarden en verschillende perspectieven te onderzoeken. Ook buiten het vak Nederlands groeit het besef van de waarde van lezen. Op een mbo-politieopleiding in Friesland lazen studenten bijvoorbeeld een boek over Holleeder als voorbereiding op de praktijk.”
De auteurs pleiten voor een schoolbrede aanpak waarin bijna alle docenten aandacht besteden aan taal en literatuur. “Lees bij geschiedenis bijvoorbeeld een boek over hoe een Joods meisje de oorlog heeft ervaren”, zegt Kamp. “Daar kun je prachtige gesprekken over voeren. Lezen biedt zoveel kansen om levensvragen aan de orde te stellen. Op heel veel manieren kunnen docenten het leesplezier van jongeren aanwakkeren, een belangrijk startpunt om hun literaire competentie te ontwikkelen.”
_w440_h650.png)
Jeugdliteratuur en didactiek
Iris Kamp, Janneke de Jong-Slagman en Peter van Duijvenboden
Leesbevordering in vo en mbo vraagt om meer dan een inspirerende boekenlijst: in één klas komen uiteenlopende leesniveaus samen, motivatie wisselt en de lestijd is beperkt. Jeugdliteratuur en didactiek biedt daarom een samenhangende didactische aanpak die jeugdliteratuur doelgericht inzet en literaire ontwikkeling stap voor stap begeleidt, zonder dat toetsing het leesproces gaat domineren. Het boek combineert een theoretisch fundament met een praktijkdeel waarin De Leescyclus centraal staat (inspireren, kiezen, lezen, verdiepen) en werkt toe naar concrete lesontwerpen, activiteiten en gesprekstechnieken. Ook formatieve evaluatie en passende summatieve toetsing krijgen een duidelijke plek, met in deze editie extra aandacht voor jeugdpoëzie, burgerschap en vakoverstijgend literatuuronderwijs.