Gevoel voor leren
Perspectieven op emotionele aspecten van leren en ontwikkelen
Hoe versterken emoties het leerproces?
In het beroepsleven van docenten spelen emoties altijd een rol. Toch worden ze in de onderwijspraktijk zelden benoemd en benut. Dit boek doorbreekt die stilte door wetenschappelijke inzichten over emoties in leren en onderwijzen toegankelijk te maken en te vertalen naar inspirerende voorbeelden voor de praktijk.
In Gevoel voor leren bieden 30 auteurs hun perspectief op emotionele aspecten van leren en onderwijzen. Met een duidelijke oproep: geef emoties een volwaardige plaats in leren en onderwijzen. De urgentie voor deze thematiek is groot. Thema’s zoals mentaal welzijn van jongeren, polarisatie, flexibilisering van het hoger onderwijs en de noodzaak van het opleiden van transitieprofessionals zetten de aandacht voor emoties in het leren hoog op de agenda.
Van cognitief naar holistisch leren
De auteurs sluiten aan bij een belangrijke wending in de onderwijswetenschappen: leren en onderwijzen zijn niet louter cognitieve processen, maar complexe, holistische processen waarin ook emoties, lichamelijkheid en sociale context cruciaal zijn. Cognitie is niet los te koppelen van affectiviteit. Daarmee bieden zij een tegenwicht aan de nog steeds dominante cognitief-psychologische benadering.
Voorbeelden en handvatten voor de onderwijspraktijk
Het boek presenteert tal van voorbeelden en ontwerpaanwijzingen die docenten, onderwijsontwikkelaars, onderwijskundig adviseurs en onderzoekers ondersteunen in het vormgeven van onderwijs waarin emoties een betekenisvolle plek krijgen. Daarbij wordt teruggegrepen op kernbegrippen als motivatie, aandacht, geheugen en waardenontwikkeling, die onlosmakelijk verbonden zijn met emoties en persoonlijke ontwikkeling.
Voor wie
Voor docenten en begeleiders in het hoger onderwijs (HBO en WO) die bezig zijn met lesgeven, studentbegeleiding, mentoring en curriculumontwikkeling.
Voorwoord
Proeven van emoties in onderwijs: een woord vooraf
1 Inleiding
Ton Zondervan en Pamela den Heijer
1.1 Aanleidingen voor het schrijven van dit boek
1.2 De pedagogische opdracht van onderwijs
1.3 Groeiende belangstelling
1.4 Affectieve wetenschap en onderwijs
1.5 Beschrijving van inhoud van het boek
1.6 Literatuurlijst
Deel 1
2 Emotionele aspecten van leren en ontwikkelen: een schets van het speelveld
Ton Zondervan en Pamela den Heijer
2.1 Wat zijn emoties?
2.2 Een integrale kijk op leren
2.3 Hoe emoties (duurzaam) leren kunnen stimuleren
2.4 Lichamelijke aspecten van leren
2.5 Emotionele intelligentie
2.6 Een bijdrage aan gezamenlijke taal: de inner development goals
2.7 Literatuurlijst
3 Innerlijke reizen en wordingsprocessen
Jelle Ris en Pamela den Heijer
3.1 Inleiding – Wordingsprocessen in onderwijs
3.2 Over praktische wijsheid
3.3 Empirisch onderzoek naar praktische wijsheid
3.4 Praktische wijsheid als wordingsproces/reis
3.5 Casuïstiek praktische wijsheid en terugkerende motieven
3.6 Wat leren deze manieren van handelen ons?
3.7 Afsluiting
3.8 Literatuurlijst
4 Condities scheppen voor wordingsprocessen
Jelle Ris en Pamela den Heijer
4.1 Inleiding: Waarom ruimte maken voor wordingsprocessen?
4.2 Grondhouding – Pedagogische liefde, zaakgerichtheid en tact
4.3 Curriculumontwerp – Onderwijs als oefenplaats voor praktische wijsheid
4.4 Begeleiding – Professionele pedagogische aanwezigheid
4.5 Voortdurende aanscherping – Werken in en aan de praktijk
4.6 Wat vraagt dit van betrokkenen?
4.7 Slot: Ruimte maken is een pedagogische keuze
4.8 Literatuurlijst
Kernsamenvatting van deel 1
Deel 2 Affectiviteit herijkt: Neurofysiologische en fenomenologische benaderingen
5 Het Voelende Lichaam
Sadaf Soloukey
5.1 Wij zijn (niet alleen) ons brein
5.2 Wij zijn (niet alleen) ons lichaam
5.3 Leren en het enactivisme
5.4 Reactie en tegenreactie in de klas
5.5 Het affect van de ander
5.6 Het lichaam op de achter- en voorgrond
5.7 Een neuro-fysio-fenomenologie voor pedagogische wetenschappen
5.8 Literatuurlijst
6 Emotioneel denken
Jaap Wijkstra
6.1 Inleiding
6.2 De vroege persoonsontwikkeling
6.3 Onze relatieve vrijheid en emotioneel denken
6.4 Emotioneel denken en ons metabewustzijn
6.5 Reflecterend vermogen, emotioneel denken en ‘reflectie’
6.6 Affect, emotie en gevoel
6.7 De relational turn
6.8 Emotioneel denken en onderwijs
6.9 Literatuurlijst
7 Voelen en het lichaam
Bob Boot
7.1 Inleiding
7.2 De tastzin
7.3 Voelen
7.4 Naar binnen voelen
7.5 Naar buiten voelen
7.6 Literatuurlijst
Kernsamenvatting van deel 2
Deel 3 Van object naar subject: pedagogische grondhouding in de relatie docent-student
8 Ruimte voor onzekerheid
Marjolijn Zwakman
8.1 Een ruimte om uit te zoomen
8.2 zekerheid versus thuis zijn in de wereld
8.3 Waarom is dit belangrijk?
8.4 Chronos en Kairos ongemak
8.5 Ruimte voor hoofd, hart en buik
8.6 Professioneel intiem
8.7 Praktisch: handvatten in onzekerheid
8.8 Literatuurlijst
9 De waarde van presence in leren en lesgeven
Edit Roefs en Ida Oosterheert
9.1 Inleiding
9.2 Presence in leren
9.3 Presence in lesgeven
9.4 Presence in lesgeven ontrafeld
9.5 Presence als teken van potentiële ruimte voor leren
9.6 Het stimuleren van presence in het onderwijs
9.7 Literatuurlijst
10 Grenzen aan openheid
Sofie Smeets en Bregje Termeer (lectoraat Diversiteit en Inclusiviteit Hogeschool Rotterdam)
10.1 Inleiding
10.2 Emoties en affecten: een persoonlijke uiting van maatschappelijke waarden
10.3 Waarom is openheid in het onderwijs belangrijk?
10.4 Waarom is openheid niet eenvoudig?
10.5 Wat leren we over openheid als we kijken naar het affect ongemak?
10.6 Conclusie
10.7 Literatuurlijst
11 Vanuit verwondering de ander zien en waarderen
Joeri Kabalt
11.1 Inleiding
11.2 Het buitengewone in het gewone zien
11.3 Een waarderend onderzoek over de toekomst van Curaçao
11.4 Sta mij toe een verhaal te vertellen
11.5 Wat werkt om te waarderen
11.6 Waarderend werken in je eigen onderwijspraktijk
11.7 Literatuurlijst
Kernsamenvatting van deel 3
Deel 4 Mystieke perspectieven: een ander licht op geraakt zijn, affectiviteit en leren
12 Stilte als bron voor affectie
Robbert van Bruggen
12.1 Inleiding
12.2 Stilte als open bewustzijn; als manifestatieruimte
12.3 Bewustzijnsvernauwing in de hedendaagse tijdsgeest
12.4 De waarde van stilte voor je docentschap
12.5 Literatuurlijst
13 Wat liefde leert. Een mystieke blik op onderwijs
Mieke Moor
13.1 Gezien worden
13.2 Geheime kennis
13.3 Verlost van onzin
13.4 Liefde als toegang
13.5 Inzicht
13.6 Literatuurlijst
Kernsamenvatting van deel 4
Deel 5 Curriculum als leefruimte: Ontmoeting, oefening en betekenis in het onderwijs
14 De Kikkerkoning – Onderwijs en persoonsvorming
Michiel de Ronde
14.1 Inleiding
14.2 Duiding
14.3 Via verhalen aandacht voor het affectieve
14.4 Bevrijding van het doelgerichte
14.5 Machine of verhaal
14.6 Geloven in sprookjes
14.7 Literatuurlijst
15 Existentieel leren over complexiteit
Heidi Muijen en René Brohm
15.1 Inleiding: affectief leren zonder doel!
15.2 Existentieel leren over taaie vraagstukken
15.3 Radicale openheid en resonantie
15.4 Met spekkoek gelaagdheid ont-dekken!
15.5 Existentieel leren voor praktische wijsheid
15.6 Discussie: van affectief naar existentieel leren
15.7 Literatuurlijst
16 De kunst van pedagogisch verbeelden en verleiden
Sanne Nijenhuis, René Brohm en Yvonne Peperkamp
16.1 Inleiding
16.2 Theoretische verdieping: objecten en kwaliteiten
16.3 Een nieuwe pedagogische werkelijkheid openen
16.4 De impasse
16.5 Het spel spelen
16.6 De aard van reflectie
16.7 Transformatie
16.8 Discussie
16.9 Literatuurlijst
Kernsamenvatting van deel 5
Deel 6 Begeleiding als relationele en ethische praktijk: de kracht van verbinding
7 Resonantie
Jaap Kleinpaste en Biek Leissner
17.1 Inleiding
17.2 Vervreemding
17.3 Onderwijs als levend speelveld
17.4 Relationeel onderwijs
17.5 Ruimte op het speelveld
17.6 Pedagogisch spelen in resonante relaties
17.7 Het prachtige risico van resonantie
17.8 Literatuurlijst
18 Geest van resonantie: Empathie als onderstroom
Joachim Duyndam
18.1 Inleiding
18.2 Empathie
18.3 Affectieve zelfgewaarwording
18.4 Potentieel lichaam: indirecte empathie
18.5 Affectieve onderstroom: resonantie tussen objectieve en subjectieve geest
18.6 ‘Show, don’t tell’ praktisch
18.7 Conclusie
19 Met gevoel voor plaats
Iko Doeland
19.1 Inleiding
19.2 Handelingsmogelijkheden
19.3 Wat is relevant en wat niet?
19.4 Continuïteitsprincipe en afstandsprincipe
19.5 Umwelt-creatie
19.6 Binnen en buiten: structurele koppeling
19.7 Vijf zintuigen
19.8 Tot slot en samenvattend
19.9 Literatuurlijst
20 Universal Design for Learning: leren zonder belemmeringen
Minne Bakker, Sinsemilla Blokvoort en Hannelore Veltman (ECIO)
20.1 Inleiding
20.2 Universal Design for Learning
20.3 Meerdere manieren van betrokkenheid
20.4 Meerdere manieren van representatie
20.5 Meerdere manieren van actie en expressie
20.6 UDL-toegankelijkheid voor iedereen
20.7 Inclusief onderwijsontwerp
20.8 Naar duurzaam inclusief onderwijs: een gezamenlijke beweging
20.9 Literatuurlijst
Kernsamenvatting van deel 6
21 Slotbeschouwing
Ton Zondervan en Pamela den Heijer
21.1 Inleiding
21.2 Urgentie
21.3 Kernbegrippen
21.4 Visie op onderwijs
21.5 Didactiek
21.6 Pedagogiek: de rol van de docent
21.7 En nu verder
21.8 Literatuurlijst
Illustratieverantwoording
Over de auteurs
Beoordelingsexemplaar
Dit is een docentprofessionaliserings-titel. Het is daarom is niet mogelijk om een gratis beoordelingsexemplaar aan te vragen.
Ontvang teamkorting
Deze titel samen met je collega's lezen? Bij bestellingen vanaf 10 exemplaren ontvang je korting. Mail naar advies@boom.nl.
