Ik wil de docent zijn die ik zelf vroeger nodig had
Wat had jij als leerling nodig gehad? Dimitri van Dillen hoeft niet lang na te denken. ‘Een docent die me écht zag.’ Het antwoord zegt veel over de manier waarop Dimitri vandaag voor de klas staat én over de gedachte achter zijn boek Binnen de kaders & buiten de lijntjes. Jaren later probeert hij zelf die docent te zijn. Niet door het onderwijs opnieuw uit te vinden, maar door zich steeds opnieuw af te vragen: wat heeft deze student nodig om te kunnen leren?
De docent die buiten de lijntjes kleurde
Tijdens zijn eigen schooltijd was dat lang niet vanzelfsprekend. ‘Ik was niet de leerling die precies wist wat hij wilde. Ik begon aan een opleiding, stopte weer en koos iets anders. Achteraf denk ik vaak: iemand had me eerder mogen vragen wie ik was en waar ik naartoe wilde.’
Toch was er één docent die hem altijd is bijgebleven. Niet omdat hij de beste uitleg gaf of de meest vernieuwende lessen verzorgde, maar omdat hij zag hoe Dimitri leerde. ‘We zaten niet alleen uit boeken te werken. Soms gingen we gewoon op pad. We stonden ineens bij de Dixons een computer uit elkaar te halen. Dan begrijp je ineens waarom je iets leert. Dat vergeet je nooit meer.’ Die docent deed niets spectaculairs, blikt Dimitri terug. Hij durfde alleen af en toe af te wijken van de gebaande paden als dat beter aansloot bij zijn studenten.
De hoofdstukken lopen niet weg.
Van uitleggen naar ontdekken
Toen Dimitri zelf voor de klas kwam te staan, begon hij zoals zoveel docenten. ‘Je volgt de methode, bereidt je lessen goed voor en probeert grip te krijgen op alles wat op je afkomt.’ Toch merkte hij dat studenten niet altijd aanhaakten. ‘Studenten zeggen weleens: “Meneer, deze les is saai.” En eerlijk gezegd hebben ze vaak gewoon gelijk. Dan denk ik niet: wat vervelend. Ik vraag me vooral af waarom ze dat zeggen. Wat gebeurt er in mijn les? En wat kan ik anders doen?’
Die nieuwsgierigheid veranderde langzaam zijn manier van lesgeven. Niet van de ene op de andere dag, maar stap voor stap. Hij ging meer vragen stellen, studenten actiever betrekken en experimenteren met andere werkvormen. Soms klein, soms groter. Niet omdat alles anders moest, maar omdat hij wilde ontdekken wat werkte.
Anders kijken, niet alles anders doen
Wie de titel Binnen de kaders & buiten de lijntjes leest, zou kunnen denken dat Dimitri pleit voor een complete onderwijsvernieuwing. Zelf ziet hij dat anders. ‘De kaders zijn er nu eenmaal. Je hebt leerdoelen, examens en een curriculum. Daar is niets mis mee.’ Volgens hem zit de ruimte juist in de manier waarop je die kaders invult.
‘Als ik studenten wil leren hoe een supermarkt werkt, kan ik daar een uur over vertellen. Maar ik kan ook met ze naar de supermarkt lopen. Het leerdoel blijft hetzelfde, alleen de weg ernaartoe verandert.’ Dat vraagt volgens hem geen grote revolutie, maar een andere manier van kijken. ‘We zijn soms zo druk met de les die we willen geven, dat we vergeten te kijken naar de studenten die voor ons zitten.’
De bucketlist: niet om af te vinken, maar om jezelf te leren kennen
Als leerling had Dimitri gewild dat iemand hem eerder had gevraagd wie hij was en waar hij naartoe wilde. Die vraag stelt hij nu zelf aan zijn studenten. Aan het begin van ieder schooljaar laat hij eerstejaars een bucketlist maken. Niet voor een cijfer. Hij hoeft hem ook niet te lezen. ‘Het gaat me niet om de lijst. Het gaat me om de vraag die erachter zit.’ Wie ben je? Waar droom je van? Waar wil je naartoe?
Volgens Dimitri is dat minstens zo belangrijk als de volgende toets of opdracht. ‘Veel studenten kiezen een opleiding omdat vrienden dat ook doen of omdat het logisch voelt. Ik wil dat ze ook nadenken over wat hén drijft. Als je weet wat voor jou belangrijk is, krijgt leren veel meer betekenis.’ Misschien is dat uiteindelijk wel de kern van zijn onderwijsvisie. De docent die hij vroeger zelf miste, probeert hij nu voor zijn studenten te zijn. Niet door iedere les spectaculair te maken of alle regels los te laten, maar door ruimte te maken voor nieuwsgierigheid, gesprek en persoonlijke ontwikkeling.
Want goed onderwijs begint volgens hem niet met de vraag: Wat ga ik vandaag uitleggen? Maar met een veel belangrijkere vraag: Wie zit er eigenlijk voor me?
Over Dimitri van Dillen
Dimitri van Dillen is mbo-docent, onderwijsinnovator en voormalig Leraar van het Jaar. Zijn boek Binnen de kaders & buiten de lijntjes gaat over betrokkenheid, eigenaarschap en betekenisvol leren.