Hoe leg je complexe stof helder uit?
Toen Nel Verhoeven ruim twintig jaar geleden haar eerste boek over praktijkonderzoek schreef, kreeg ze niet direct enthousiaste reacties. Collega’s verklaarden haar voor gek. ‘Waarom ga je nou een boek over onderzoek schrijven? Er zijn er al zoveel,’ kreeg ze te horen. Maar Verhoeven zag iets wat anderen nog niet zagen: studenten liepen vast op bestaande onderzoeksmethodes. De boeken waren te theoretisch, te ingewikkeld en sloten onvoldoende aan bij de praktijk van het hbo.
‘Niemand snapte er dus een barst van,’ vertelt ze. ‘Er was één grote weerstand tegen onderzoek en statistiek. Ik dacht alleen maar: dat moet simpeler. Minder formules, beter uitleggen, relevantere voorbeelden.’ Dat eerste boek schreef ze in zes weken. Inmiddels is Wat is onderzoek? uitgegroeid tot een standaardwerk waarvan binnenkort de achtste druk verschijnt.
Nel Verhoeven
Pieternel (Nel) Verhoeven is socioloog, onderzoeker en auteur van onder meer Wat is onderzoek?. Met meer dan dertig jaar ervaring in het hoger onderwijs ontwikkelt ze leermiddelen en begeleidt ze studenten en professionals als docent, onderzoeksconsultant en workshopbegeleider.
Meer info >
Geen boek voor één tentamen
Wat direct opvalt in het gesprek met Verhoeven is haar betrokkenheid bij studenten. Niet alleen bij de inhoud van haar vak, maar vooral bij de vraag hoe studenten leren. ‘Het boek moet zo geschreven zijn dat studenten het graag gebruiken,’ zegt ze. Volgens Verhoeven moet een studieboek meer zijn dan iets waar studenten een tentamen mee halen. Het moet een boek zijn dat ze erbij blijven pakken. ‘Als ik iets wil weten, zoek ik het even op,’ hoorde ze ooit van een student. ‘Ik loop de hele dag met jouw boeken onder mijn arm.’
Dat praktische denken loopt als een rode draad door haar werk. Onderzoeksvaardigheden staan volgens haar nooit los van de beroepspraktijk. ‘Iedereen die afstudeert aan het hbo moet projectmatig kunnen werken,’ zegt ze. ‘De juiste vragen stellen, goed organiseren, helder rapporteren — dat zijn allemaal onderdelen van ieder project.’
‘AI is een vloek én een zegen’
Ook AI heeft inmiddels een vaste plek gekregen in haar werkproces. Niet om teksten te laten schrijven, maar als sparringpartner. ‘Ik gebruik AI als een critical friend,’ vertelt ze. ‘Ik bedenk alles zelf, maar laat bijvoorbeeld onderzoeksvragen of definities controleren door een tool. Dan kijk ik: ben ik compleet? Mis ik nog iets?’
Tegelijkertijd waarschuwt ze voor blind vertrouwen op AI. ‘AI is een vloek én een zegen,’ zegt ze. ‘Het is heel handig, maar niet ieder antwoord klopt. Studenten moeten voldoende boven de stof staan om antwoorden te kunnen corrigeren.’
Volgens Verhoeven vraagt dat ook iets van auteurs en docenten. Opdrachten moeten studenten actiever laten nadenken. ‘Je moet studenten stimuleren om een rijkere leerervaring te krijgen,’ legt ze uit. ‘Niet alleen kennisvragen stellen waarvan ze het antwoord simpel kunnen opzoeken.’ Daarom laat ze studenten bijvoorbeeld verschillende AI-tools vergelijken of prompts verbeteren. ‘Als je iets moois in zo’n tool stopt, krijg je ook een beter antwoord terug,’ zegt ze.
Morgen is het weer anders
In ruim twintig jaar hoger onderwijs heeft Verhoeven het onderwijs flink zien veranderen. Onderzoek is volgens haar minder theoretisch geworden en veel sterker verbonden geraakt met de beroepspraktijk. ‘Studenten sluiten tegenwoordig vaker af met een beroepsproduct of ontwerpproject,’ vertelt ze. ‘Dat past veel beter bij het hbo.’
Ook digitale leeromgevingen bieden volgens Verhoeven kansen. Zelf blijft ze gehecht aan het fysieke boek, ‘dat moet nog een beetje ruiken’, maar digitaal onderwijs maakt volgens haar wel meer maatwerk mogelijk. Studenten kunnen gerichter onderdelen gebruiken die voor hun opleiding relevant zijn.
Tegelijkertijd verandert het onderwijs razendsnel. ‘Een boek schrijven is juist nu extra uitdagend,’ zegt ze. ‘Het start nu, maar morgen is het weer anders. Zeker met AI.’ Volgens Verhoeven vraagt die ontwikkeling ook om een andere manier van lesgeven, waarbij studenten actiever meedoen en docenten dichter naast hen staan.
Of ze zelf blijft schrijven? Daar lijkt weinig twijfel over. Nieuwe plannen zijn er genoeg.