Studentenwelzijn: geen bonus, maar basis
Alles leek op koers, totdat het leven zich meldde. Vlak voor haar afstuderen werd een student mantelzorger, nadat haar moeder ernstig ziek werd. Jolien Dopmeijer maakte het van dichtbij mee tijdens haar werk in het onderwijs.
Wat er daarna gebeurde, herkent ze inmiddels uit talloze situaties. ‘Mijn student liep vast. Niet omdat ze ongemotiveerd was, maar omdat het leven er ineens keihard tussendoor kwam en ons onderwijssysteem daar vaak slecht op is ingericht.’ Dat zette haar aan het denken. ‘Als welzijn zó bepalend is voor hoe iemand functioneert, waarom organiseren we onderwijs daar dan niet veel bewuster omheen?’
Welzijn als voorwaarde om te kunnen leren
Volgens Dopmeijer is studentenwelzijn geen los thema of extra aandachtspunt. ‘Studenten leren beter als ze goed in hun vel zitten. Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar we handelen er lang niet altijd naar.’ Toch wordt studentenwelzijn vaak versmald tot mentale klachten of zorgvragen. ‘Alsof het alleen gaat over studenten die vastlopen of hulp nodig hebben. Terwijl welzijn veel breder is. Het gaat over je veilig voelen, erbij horen en vertrouwen hebben in jezelf en in de leeromgeving.’
In haar werk als docent en onderzoeker ziet ze dagelijks wat er gebeurt als die basis ontbreekt. ‘Als studenten zich niet veilig voelen om vragen te stellen of fouten te maken, dan haken ze af. Soms letterlijk, soms mentaal. Terwijl leren juist vraagt om proberen, twijfelen en zoeken.’
Waar leren mag schuren, durven studenten zichzelf te laten zien.
Niet generatie Z, maar het systeem
Dat studentenwelzijn nu zoveel aandacht krijgt, verbaast Dopmeijer niet. Volgens haar heeft corona zichtbaar gemaakt wat er al speelde. ‘De problemen zijn niet door corona ontstaan, maar wel uitvergroot. Daardoor zagen we scherper hoe kwetsbaar het systeem is.’
Ze waarschuwt daarom voor het idee dat het vooral aan generatie Z ligt. ‘Het probleem zit niet in studenten, maar in hoe we onderwijs hebben ingericht. Prestatiedruk zit ingebakken in deadlines, doorstroomnormen en alles wat meetbaar moet zijn.’ Die voortdurende druk laat weinig ruimte om te leren, te zoeken en fouten te maken. Dat is geen individueel probleem, maar een logisch gevolg van hoe het systeem is ingericht.
Welzijn ontstaat in de context
Een belangrijk misverstand is volgens Dopmeijer dat studentenwelzijn vooral een individuele verantwoordelijkheid is. ‘We doen soms alsof veerkracht iets is wat een student moet hebben. Maar welzijn ontstaat voor een groot deel in de context waarin iemand leert.’
Die context is de leeromgeving. Hoe lessen zijn ingericht. Hoe feedback wordt gegeven. Hoe veilig het voelt om iets te zeggen. ‘Dat zijn geen details. Ze bepalen of studenten durven te experimenteren, vragen te stellen en zichzelf te laten zien.’ Dat betekent niet dat docenten alles moeten oplossen. ‘Studentenwelzijn is geen individuele docententaak. Het vraagt om samenhang tussen onderwijs, begeleiding en beleid. Losse interventies werken zelden echt.’
Kleine keuzes maken verschil
Voor veel docenten voelt studentenwelzijn als nóg iets wat erbij komt. Dat begrijpt Dopmeijer. ‘Maar vaak gaat het niet om meer doen, maar om anders kijken naar wat je al doet.’
Ze ziet dagelijks voorbeelden van docenten die het verschil maken zonder dat ze het zo noemen. ‘Helder zijn over verwachtingen. Ruimte geven voor eigen inbreng. Benoemen dat leren soms schuurt. Dat zijn kleine keuzes met grote impact.’ Ook voorbeeldgedrag speelt een rol. ‘Ik ben daar zelf heel bewust in. Ik spreek uit als ik iets lastig vind. Ik doe niet alsof ik alles weet of altijd sterk ben. Daarmee laat je zien: het is oké om mens te zijn.’
Van losse acties naar samenhang
In het framework Studentenwelzijn waar Dopmeijer aan meewerkte, staat één gedachte centraal. ‘Welzijn versterk je niet met een checklist. Het gaat om de samenhang tussen alles wat studenten meemaken.’ Dat vraagt om een gedeelde visie. ‘Wat verstaan we onder goed onderwijs? En welke rol speelt welzijn daarin? Dat zijn geen eenvoudige vragen, maar wel noodzakelijke.’
Volgens haar begint verandering niet bij een nieuw project, maar bij anders kijken. ‘Als we welzijn zien als fundament voor leren, verandert dat hoe we onderwijs ontwerpen, toetsen en begeleiden.’
Jolien Dopmeijer
Jolien Dopmeijer werkt bij het Trimbos-instituut aan een integrale aanpak van studentenwelzijn en is docent-onderzoeker aan de PABO van Hogeschool Windesheim. Vanuit haar eigen praktijk adviseert en traint zij docenten en studentbegeleiders op het thema studentenwelzijn.
Lees meer over
Symposium studentenwelzijn
Studentenwelzijn is geen extra, maar een voorwaarde om te leren. Zeker in een tijd van prestatiedruk vraagt dat om samenhang tussen onderwijs, begeleiding en beleid. Tijdens het symposium Studentenwelzijn als fundament voor leren verkennen we hoe dit perspectief een vaste plek krijgt in de onderwijspraktijk.