De kracht van meertaligheid in de klas

Samenhang in de onderwijskolom

Duarte was eerder betrokken bij het boek Talenbewust lesgeven, gericht op het basisonderwijs. Ze merkte dat docenten uit het voorgezet en middelbaar beroepsonderwijs ook behoefte hadden aan handvatten voor een talenbewuste aanpak. “Docenten van vakken als wiskunde, natuurkunde of geschiedenis lopen bijvoorbeeld tegen obstakels aan bij kinderen met een migratieachtergrond of laaggeletterde achtergrond thuis. We deden ook onderzoek naar de overgang van meertalig primair onderwijs naar het voortgezet onderwijs. Leerlingen gaven aan dat ze een duidelijke breuk ervaarden.”

Van Beuningen: “Dat is zonde, want wanneer leerlingen een bepaalde taal, bijvoorbeeld hun thuistaal, niet meer gebruiken, kunnen ze hun meertaligheid ook verliezen. En dat terwijl onze maatschappij juist steeds meertaliger wordt en een goed ontwikkelde taalvaardigheid in meer dan één taal daarmee juist heel waardevol is, bijvoorbeeld in een stage of toekomstige baan. Dat benadrukt het belang van waardering voor meertaligheid door de hele onderwijskolom heen.”

Dertig auteurs met een gedeelde passie

Vanuit hun netwerken zocht de redactie maar liefst dertig auteurs bij elkaar. Een diverse groep van onderzoekers, opleiders, vo-docenten en oud-studenten. Duarte: “Allemaal mensen met passie voor dit onderwerp, niemand zei nee. Per hoofdstuk maakten we soms duo’s, bijvoorbeeld een docent en een onderzoeker. Sommigen kenden elkaar nog niet voordat ze samen gingen schrijven. Zo ontstonden mooie nieuwe contacten en aan ieder hoofdstuk is met veel enthousiasme gewerkt.”

Het was even zoeken naar een passende indeling voor het boek, maar de uiteindelijke indeling op drie niveaus bleek effectief: de meertalige leerder, de meertalige klas en de school. Heel concreet komen bijvoorbeeld per vakdomein verschillende vormen van taalbewuste strategieën aan bod, maar ook schoolbrede thema’s zoals professionalisering en toetsing. Elk hoofdstuk begint met een scene uit de praktijk, gevolgd door theoretische onderbouwing, en eindigt met een ‘take to school message’. “Want daar draait het om”, zegt Duarte, “wat kun je echt op school zelf proberen.”

Taalkaarten en driehoeken

Van Beuningen legt uit dat het goed is te beginnen met het zichtbaar maken van de aanwezige meertaligheid, bijvoorbeeld met een taalkaart of taalportret. Leerlingen geven aan welke talen in welke domeinen van hun leven een rol spelen. “Daarover ga je met elkaar in gesprek en zo erken je het meertalig repertoire in de klas. Leerlingen leren daardoor dat taal meer is dan een communicatiemiddel, het is ook onderdeel van je identiteit en een sociaal bindmiddel. En je weet als docent op welke taalkennis je kunt voortbouwen. Bij veel vakken helpt het bijvoorbeeld om leerlingen eerst in hun eigen taal te laten lezen. Ze begrijpen het onderwerp dan beter, maar het betrekken van bronnen in verschillende talen brengt de klas als geheel ook meer kennis en verschillende perspectieven. Bijvoorbeeld over een actueel thema bij maatschappijleer.”

Duarte noemt nog een voorbeeld van hoe een meertalige insteek het leren van alle leerlingen kan verrijken: de geometrische figuren. In het Nederlands ligt de nadruk bij het woord ‘driehoek’ op de hoekpunten, maar er zijn ook talen die uitgaan van de drie zijden. “Het bespreken en vergelijken van die verschillende concepten helpt leerlingen met een andere taalachtergrond en laat de hele klas inzien hoe talen van elkaar verschillen.”

De toekomst is meertalig

Lang was de overtuiging dat onderdompeling in één taal op school het beste was, maar onderzoek leert dat iedereen baat heeft bij goed geïmplementeerd talenbewust onderwijs. “Daarom moet het ook inclusiever en veel breder toegepast worden”, vindt Duarte. “Het levert beter onderwijs op, geeft leerlingen meer begrip voor elkaar en is ook nog eens heel leuk.”

Volgens Van Beuningen is eentaligheid eigenlijk achterhaald. Vrijwel alle leerlingen maken in hun leven kennis met meerdere talen en dat zal in de toekomst eerder meer dan minder het geval zijn. “Ik ben dan ook blij dat taaldiversiteit en meertaligheid een expliciete plek hebben gekregen in de kerndoelen en eindtermen voor het voortgezet onderwijs. We zijn op de goede weg!”