Paniek in de Polder
Polytiek in tijden van populisme
Verlichte polytiek
Er waart een spook door Europa en omstreken – het spook van het populisme. Het multiculturalisme is failliet verklaard, de rechtsstaat en parlementaire democratie staan onder druk, de Europese Unie kraakt in haar voegen. Donald Trump heeft de VS in de populistische vaart der volkeren opgestuwd en Marine Le Pen, Viktor Orbán, Bart De Wever en onze eigen Geert Wilders ruiken de macht. Er heerst paniek in de Polder.
Helder en met de nodige humor analyseert Jos de Mul het wedervaren van de vaderlandse politiek sinds de moord op Pim Fortuyn. Hij schrijft over schaatsende moslima’s, wedergeboren verlichters, eurosceptische nationalisten en islamofobe populisten. Daarbij pleit hij voor een ‘verlichte polytiek’ die de paniek buiten de Polder houdt en het tragisch besef erbinnen. Tegenover mono- en multiculturalisten verdedigt hij een ‘interculturele’ invalshoek: we moeten aanvaarden dat culturen zich voortdurend vermengen, met alle spanningen en verrijkingen van dien, en de succesvolle mengvormen krachtig stimuleren.
Inhoudsopgave Paniek in de Polder
Hartelijke afbeveling door Afshin Ellian 9
Polytiek in tijden van populisme. Inleiding bij de uitgebreide en geactualiseerde editie 14
Paniek in de Polder 14
Er waart een spook door Europa (en omstreken) 22
Polderpopulisme 25
Volk en vijand 27
Populisme van de daad 32
Tweetocratie à la Trump 35
Leve de representatieve democratie! 40
Polderbaan 52
1 Pleidooi voor de Polder. Politiek correcte bespiegelingen 61
Ankara mon amour 61
Revolte in de Polder 64
Polderpolytiek 67
Polderend populisme? 73
2 Pim pam pet. De grote verdwijntruc van het fortuynisme 82
Welkom in het slijk van het reële 82
De paradoxen van Pim 86
Over oervaders en Überpubers 88
Pim had het niet zo gewild 94
Marx was left and Freud was right 96
3 Schaatsende moslima’s en interculturele vibraties 99
Multiculturalisme, monoculturalisme,
interculturalisme 99
De koppigheid van tradities 101
Premoderniteit, moderniteit, postmoderniteit 103
Normen en waarden 105
4 Uitbreiding van de Polder. Europa of het nationalisme 108
Euroscepticisme 109
Staat en natie 111
Het nationalisme 116
Europolder 120
5 Europa: het tragische continent 125
Waar is Europa? Wanneer is Europa? Wat is Europa? 125
Athene en/of Jeruzalem 127
Fundamenten en fundamentalisme 132
De tragische traditie 135
Hirsi Ali als Antigone 140
Bush en De Irakezen De Perzen 144
Tragikomische epiloog 149
6 Schuld en bonus. Over de eurocrisis, democratische tekorten en zondebokken 150
Van risicosamenleving naar onzekerheidssamenleving 151
Juridische aansprakelijkheid, morele verantwoordelijkheid en tragische schuld 153
Oedipuscomplexiteit 155
Habermas’ oplossing voor het democratisch tekort van Europa 157
Europese twijfels 159
7 De taliban op klompen. Over de scheiding van kerk en staat 162
De scheiding van kerk en staat 163
Non-discriminatie, vrijheid van godsdienst
en de neutraliteit van de staat 165
Geloven in het publieke domein 168
Religie: tussen sociale cohesie en destructief geweld 175
8 De les van Kommagene 182
Çiyayê Nemrud 182
Terug in de tijd 184
Een intercultureel paradijs 187
Jesuis Antiochus 188
9 Pleidooi voor een verlichte polytiek 190
Over monomythen en polymythen 190
Pleidooi voor een verlichte polytiek 196
Tolerantie gaat van au 200
Het Polder Pantheon 276
10 Dijkdoorbraak: het trauma van Srebrenica 208
Resolution 819 208
Noodlot en tragedie 209
Verantwoordelijkheid en schuld 211
De domesticatie van het noodlot 215
Esthetisering van het noodlot 221
11 Radicale Romantiek. Aan gene zijde van hubris en cynisme 224
Een Duitse affaire? 226
Romantiek als contra-Verlichting 227
De eeuwige oscillatie tussen enthousiasme en ironie 228
Voorbij moderne hubris en postmodern cynisme 229
Er valt nog aardig wat te romantiseren! 232
12 Polderpopulisme. Interpassieve politiek à(l)la(h) Wilders 233
Populistische retorica 234
De kloof tussen politiek en burger 235
Why we love to hate Haider Wilders 236
Interactieve en interpassieve politiek 237
De wil van het volk bestaat niet 240
De radicale act 242
Zeldzaam medicijn 245
13 Polderspel, of de geboorte van Homo ludens 2.0 247
De ludificering van de cultuur 248
Alle cultuur is spel 249
Pyrrusoverwinning? 250
Dodelijke spelletjes 252
14 Vertrouwen in de Polder. Pleidooi voor een bijsluiter bij de digitale overheid 254
Vertrouwen 256
Onlife 255
Vertrouwdheid 256
Datascope 257
Trouw 260
Verheven onder de waterspiegel. Een sublieme uitleiding 261
Een sublieme storm 261
Delightful terror 262
Ontzaglijk Zeeland 265
Deltawerken 267
Het technologisch sublieme 269
Verantwoording 271
Woord van dank 274
Noten 276
In de media
‘Het is niet gering wat Jos de Mul overhoop haalt, en als hij iets aantoont, is het dat Polder-denken allerminst saai, kleurloos, clichématig of vervelend hoeft te zijn.’
– Rob Hartman in De Groene Amsterdammer
‘Terecht noemt Afshin Ellian Jos de Mul in zijn ‘hartelijke afbeveling’ een ‘vrolijke interculturalist’ en een ‘onverbeterlijke postmodernist’.’
– Arnold Heumakers in NRC Handelsblad
‘Jos de Mul is uit op energie opwekkend conflict.’
– Carel Peeters in Vrij Nederland
