Organisatiekracht
Organisatieontwerp als doordacht veranderproces
Wie aan de inrichting van een organisatie werkt, staat altijd met één been in de toekomst en met het andere in de realiteit van vandaag.
Organisaties vormen de ruggengraat van onze samenleving. Maar in de praktijk wringt het vaak: de inrichting en werking sluiten niet altijd goed aan op de strategie, de beoogde werkwijze of de dagelijkse praktijk. Structuur, processen en besturing zijn vaak organisch gegroeid, versnipperd ingericht en zelden echt verbonden met gedrag, cultuur en leiderschap. Daarmee laten organisaties kansen liggen om hun effectiviteit te vergroten.
Verbinding maken tussen organisatiekunde en veranderkunde
Dit boek laat zien dat het anders kan. Organisatiekracht verbindt organisatiekunde met veranderkunde en biedt een samenhangend raamwerk voor het ontwerpen van organisaties die niet alleen technische en inhoudelijk kloppen, maar vooral werken in de praktijk. Want een goed ontwerp is geen blauwdruk, maar het resultaat van een veranderproces. Een proces waarin integraal kijken, betrokkenheid en besluitvorming centraal staan. Stap voor stap nemen de auteurs je mee in het ontwerpproces. Gestructureerd en resultaatgericht, met ruimte voor creativiteit en interactie.
Voor wie is Organisatiekracht?
Organisatiekracht is geschreven voor iedereen die bezig is met organiseren: bestuurders, ondernemers, adviseurs, leidinggevenden en projectleiders. Of je nu werkt in een kleine of grote organisatie, in de publieke of private sector.
Van scherpe analyse naar effectieve organisatieontwikkeling
Organisatiekracht biedt concrete inzichten en praktische handvatten om je organisatie scherper te analyseren, doordachter te ontwerpen en effectiever te ontwikkelen. Zodat keuzes niet alleen goed onderbouwd zijn, maar in de praktijk ook echt werken.
1. HET BELANG VAN ORGANISEREN
1.1 Organiseren zit in onze genen 10
1.2 Wat verstaan we onder een ‘organisatie’? 12
1.3 Van ‘organisatie’ naar ‘organiseren’ 13
1.4 De reden en totstandkoming van dit boek 14
1.5 Onze basis: theorie én praktijk 15
1.6 Leeswijzer 16
DEEL I HET RAAMWERK EN DE ONTWERPBENADERING
2. ORGANISATIEKRACHT: HET RAAMWERK
2.1 Organisatiekracht 21
2.1.1 Richten 23
2.1.2 Inrichten 24
2.1.3 Verrichten 24
2.2 Doordacht ontwerpen: doelgericht én realistisch 25
2.2.1 Doelgericht ontwerpen: wat is nodig? 27
2.2.2 Realistisch ontwerpen: hoe en in welk tempo? 27
3. ORGANISATIEKRACHT: DE ONTWERPBENADERING
3.1 Doordacht ontwerpen als veranderproces: denken én doen 31
3.1.1 Veranderkundige inzichten voor het ontwerpproces 31
3.1.2 Ontwerpen en veranderen gaan hand in hand 34
3.2 De ontwerpbenadering: analyseren, ontwerpen en ontwikkelen 35
3.2.1 Fase 1: Analyseren 37
3.2.2 Fase 2: Ontwerpen 38
3.2.3 Fase 3: Ontwikkelen 38
DEEL II DE EERSTE ONTWERPFASE: ANALYSEREN
Inleiding op Analyseren 42
4. WAT JE ANALYSEERT
4.1 Richten 43
4.1.1 Visie, missie en kernwaarden 43
4.1.2 Strategie 47
4.2 Inrichten 50
4.2.1 Proces 54
4.2.2 Structuur 57
4.2.3 Besturing 61
4.3 Verrichten 70
4.3.1 Gedrag en cultuur 70
4.3.2 Leiderschap 73
4.3.3 Presteren en leren 75
4.4 Overzicht van Organisatiekracht: elementen en definities 78
5. HOE JE ANALYSEERT
5.1 Hoe pak je de analysefase aan? 81
5.1.1 Bepaal de scope en aanpak 81
5.1.2 Voer de analyse uit 82
5.1.3 Bepaal de vervolgstappen en het niveau van interveniëren 83
5.2 Van analyse naar interventie 83
5.2.1 Wat is een interventie? 83
5.2.2 Hoe bepaal ik het juiste niveau van interveniëren? 84
5.2.3 Interveniëren op de richting en/of verrichting:
veelvoorkomende knelpunten 85
5.2.4 Interveniëren op de inrichting: veelvoorkomende knelpunten 87
DEEL III DE TWEEDE ONTWERPFASE: ONTWERPEN
Inleiding op Ontwerpen 94
6. DE ONTWERPAANPAK
6.1 De ontwerpstappen en bouwstenen 97
6.2 Bezint eer ge begint 99
6.3 Plan van aanpak: het ontwerpproces starten 100
6.3.1 Het doel en de bouwstenen van een plan van aanpak 100
6.3.2 Rolverdeling en betrokkenheid in de ontwerpaanpak 102
6.3.3 Besluitvorming en communicatie over het plan van aanpak 104
7. ORGANISATIEVISIE
7.1 Het doel en de bouwstenen van een organisatievisie 109
7.1.1 Een logische en aansprekende visie 111
7.1.2 Een organisatievisie balanceert ‘harde’ en ‘zachte’ aspecten 112
7.1.3 Een organisatievisie bevat een set heldere uitgangspunten of leidende principes 112
7.2 Effectief werken aan een organisatievisie 116
7.2.1 Participatief werken 116
7.2.2 Besluitvorming en medezeggenschap 118
7.2.3 Communicatie 118
7.2.4 Tot slot 119
8. HOOFDONTWERP
8.1 Het doel, de scope en bouwstenen van een hoofdontwerp 121
8.2 Kaders en uitgangspunten: waaraan moet het hoofdontwerp invulling geven en voldoen? 123
8.2.1 Strategische ontwikkelingen en kaders 123
8.2.2 Van organisatievisie en leidende principes naar ontwerpcriteria 123
8.3 Operationeel model: wat hebben we te organiseren? 126
8.3.1 Processen, middelen en functionaliteiten 126
8.3.2 Hoe werk je effectief aan het operationeel model? 127
8.4 Structuur en besturing in samenhang ontwerpen:
hoe structureren en besturen we de organisatie? 129
8.4.1 Het ontwerpen van de topstructuur en het besturingsmodel 131
8.4.2 Het ontwerpen van de operationele structuur en de werkwijze en sturing 135
8.5 Werken aan een integraal hoofdontwerp 145
8.5.1 Het startpunt en de aanpak bepalen 145
8.5.2 Succesfactoren voor de aanpak van het hoofdontwerp 145
8.5.3 Besluitvorming en medezeggenschap 149
8.5.4 Communicatie 151
8.5.5 Tot slot 152
9. DETAILONTWERP
9.1 De scope en bouwstenen van het detailontwerp 153
9.1.1 Scope van het detailontwerp 153
9.1.2 Bouwstenen van het detailontwerp 155
9.2 Opdracht en context 156
9.3 Kaders en uitgangspunten 157
9.4 Processen en activiteiten 158
9.5 Functies, rollen en formatie 159
9.6 Detailstructuur, werkwijze en sturing in samenhang ontwerpen 161
9.7 Werken aan het detailontwerp 166
9.7.1 Succesfactoren voor de aanpak van het detailontwerp 167
9.7.2 Besluitvorming en medezeggenschap 169
9.7.3 Communicatie 170
9.7.4 Tot slot 170
DEEL IV DE DERDE ONTWERPFASE: ONTWIKKELEN
Inleiding op Ontwikkelen 172
10. WERKEND KRIJGEN: VAN ONTWERP NAAR EFFECT
10.1 Wat is implementeren? 175
10.2 Hoe richt je de implementatie in? 177
10.2.1 Stap 1: Voorbereiding 179
10.2.2 Stap 2: De livegang 184
10.2.3 Stap 3: De opstart 189
11. WERKEND HOUDEN: REGELMATIG EVALUEREN EN SYSTEMATISCH BESTUREN
11.1 Feedback en evalueren 194
11.2 Systematisch besturen en ‘in control’ blijven 195
CASES: HET ORGANISATIEKRACHT-RAAMWERK EN DE ONTWERPBENADERING IN DE PRAKTIJK
Casus 1. De primaire processen van een ouderenzorginstelling anders organiseren Casus 2. De organisatie van een technisch bedrijf inrichten op waardestromen
Epiloog. De kracht van organiseren 213
Dankwoord 215
Bijlage 1. Geraadpleegde literatuur 216
Bijlage 2. Begrippenlijst 220
Bijlage 3. Over de auteurs 223
Sommige managementboeken voegen vooral nóg een model toe aan het overvolle landschap van organisatiekunde. Organisatiekracht van Joost van der Kolk, Sjoerd Segijn, Chanté Zuidgeest, Lianne de Bie en Wouter ten Have doet iets anders. Dit boek probeert niet om organisaties efficiënter te maken binnen bestaande structuren, maar stelt een fundamentelere vraag: hoe ontwerp je een organisatie die werkelijk samenhang heeft?
Dat maakt dit boek interessant voor pionierende leiders, bestuurders en ondernemers die voelen dat veel organisaties vandaag de dag vastlopen. Historisch gezien zijn organisaties gegroeid tot een verzameling losse onderdelen zonder echte integratie.
De centrale gedachte van het boek is sterk: organisaties functioneren vaak niet optimaal omdat ze nooit écht ontworpen zijn. IIn laats daarvan zijn ze ontstaan uit compromissen, tijdelijke oplossingen, oude structuren en opeenvolgende veranderingen. Strategie, processen, cultuur, leiderschap en besturing zijn daardoor vaak los van elkaar ontwikkeld. Het gevolg: organisaties die voortdurend in verandering zijn, maar zelden werkelijk coherent worden. En daar raakt Organisatiekracht een hele actuele zenuw.
Het raamwerk dat zij introduceren bestaat uit drie hoofdgebieden:
-
Richten (visie, missie, kernwaarden en strategie)
-
Inrichten (structuur, processen en besturing)
-
Verrichten (gedrag, cultuur, prestaties en leiderschap)
Voor lezers van Pioniers Magazine is dat interessant, omdat hier een duidelijke verschuiving zichtbaar wordt van lineair managementdenken naar systeemdenken en samenhang.
Dat maakt het soms behoorlijk theoretisch. Wie op zoek is naar snelle leiderschapsoneliners of modieuze managementtaal, gaat hier waarschijnlijk afhaken. Maar wie daadwerkelijk bezig is met organisatieontwikkeling, governance, transities of cultuurvraagstukken, vindt juist veel waarde in de degelijkheid van het boek.
Sterk is ook dat de auteurs voortdurend de verbinding maken tussen “harde” en “zachte” factoren. Structuur en processen worden niet los gezien van gedrag, cultuur en leiderschap. Daarmee overstijgt het boek het klassieke onderscheid tussen organisatiekunde en mensgericht veranderen.
Juist daar ligt mogelijk een volgende stap voor organisaties van de toekomst.
Want coherentie ontstaat niet alleen door een goed ontworpen structuur, maar ook door alignment tussen mensen, waarden, energie, leiderschap en bedoeling. Veel pionierende leiders voelen inmiddels dat organisaties niet alleen een systeem zijn, maar ook een levend veld van relaties, gedrag en collectief bewustzijn.
Vanuit dat perspectief is Organisatiekracht misschien vooral interessant als brugboek: een degelijk en toegankelijk raamwerk dat traditionele organisatiekunde helpt bewegen richting meer integraal organiseren.
Meer over organisatiekunde
_w173_h400.png)